مشاهده مشاوران

خلاصه: لوکساسیون کشکک (Patellar Luxation) یا دررفتگی زانو یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ارتوپدی در سگ‌های نژاد کوچک مثل پامرانین، یورکشایر تریر، چیهواهوا و پودل مینیاتوری است که در آن کشکک از شیار طبیعی خود در استخوان ران خارج میشه و باعث لنگش متناوب، درد و در نهایت <a href="/disease/arthritis-joint-problems-dog-cat/">آرتروز</a> پیشرونده میشه. این بیماری درجه‌بندی ۱ تا ۴ داره و درجات شدید نیاز به جراحی اصلاحی دارن. در این مقاله از پت منتور، علل مادرزادی و اکتسابی، علائم، روش‌های تشخیص، تکنیک‌های جراحی (تروکلئوپلاستی، ترانسپوزیشن توبروزیته تیبیا) و مراقبت‌های بعد از عمل رو کامل بررسی میکنیم.

پامرانین ۳ ساله تون که همیشه مثل یه توپ پشمالو دور و برتون میدوئید، این چند وقته یه رفتار عجیب نشون میده: حین راه رفتن، یهو یکی از پاهای عقبش رو بالا میاره و چند قدم روی سه پا میپره، بعد دوباره پاش رو میذاره زمین و به راه رفتن ادامه میده. انگار نه انگار که اتفاقی افتاده. این صحنه رو چند بار در روز میبینین و نگران میشین. میبرینش دامپزشکی، دکتر زانوش رو معاینه میکنه و میگه: "کشکک زانوش درمیره، درجه ۲ هست." لوکساسیون کشکک (Patellar Luxation) یا دررفتگی کشکک زانو، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ارتوپدی در سگ‌های نژاد کوچک و مینیاتوریه. در این بیماری، کشکک (Patella) که یه استخوان کوچک و مثلثی در جلوی مفصل زانوست و مثل یه قرقره به تاندون عضله چهارسر ران کمک میکنه، از شیار طبیعی خودش (Trochlear Groove) در انتهای استخوان ران خارج میشه و به سمت داخل (مدیال) یا خارج (لترال) درمیره. نکته جالب و دردناک اینه که این بیماری تقریباً همیشه مادرزادیه و در ۵۰ درصد موارد هر دو پا رو درگیر میکنه. تو این مقاله از مشاوره دامپزشکی آنلاین پت منتور، این بیماری شایع ارتوپدی رو عمیق بررسی میکنیم.

لوکساسیون کشکک یعنی چی و چطور اتفاق میفته؟

مفصل زانو (Stifle Joint) از سه استخوان تشکیل شده: ران (Femur) در بالا، درشت نی (Tibia) در پایین، و کشکک (Patella) در جلو. کشکک در حالت طبیعی داخل یه شیار V شکل به اسم شیار تروکلئار (Trochlear Groove) در انتهای تحتانی استخوان ران قرار داره و با خم و راست شدن زانو، به آرومی توی این شیار بالا و پایین میره. یه رباط مستقیم کشکک (Patellar Ligament) از پایین کشکک به برجستگی جلوی استخوان درشت نی (Tibial Tuberosity) متصل میشه و یه تاندون از بالای کشکک به عضله چهارسر ران (Quadriceps) وصل میشه. لوکساسیون کشکک وقتی اتفاق میفته که این مکانیزم قرقره به هم بخوره و کشکک از شیارش خارج بشه. شایع‌ترین فرم، لوکساسیون به سمت داخل (Medial Patellar Luxation - MPL) است که ۷۵ تا ۸۰ درصد موارد رو تشکیل میده. در این حالت، تمام مکانیزم اکستانسور زانو (عضله چهارسر، کشکک، رباط کشکک و توبروزیته تیبیا) به سمت داخل انحراف پیدا میکنه.

علل لوکساسیون کشکک

علل مادرزادی و آناتومیک (شایع‌ترین)

لوکساسیون کشکک در نژادهای کوچک تقریباً همیشه مادرزادیه و به دلیل بدشکلی‌های آناتومیک متعدد در اندام عقبی ایجاد میشه. این بدشکلی‌ها شامل: ۱) کم عمق بودن یا صاف بودن شیار تروکلئار (Trochlear Dysplasia): شیار V شکل طبیعی، صاف و کم عمقه و نمیتونه کشکک رو در جای خودش نگه داره. ۲) انحراف به داخل (Medial Bow) استخوان ران و درشت نی (Genu Varum). ۳) چرخش به داخل (Internal Rotation) توبروزیته تیبیا: برجستگی جلوی درشت نی که رباط کشکک بهش میچسبه، به سمت داخل چرخیده و کشکک رو به سمت داخل میکشه. ۴) افزایش زاویه بین گردن و تنه استخوان ران (Coxa Valga). مجموعه این ناهنجاری‌ها باعث میشه نیروی عضله چهارسر ران به جای اینکه مستقیم و در راستای شیار تروکلئار باشه، به سمت داخل منحرف بشه و کشکک رو از جاش خارج کنه.

نژادهای مستعد

نژادهای کوچک و مینیاتوری مثل پامرانین، یورکشایر تریر، چیهواهوا، پودل مینیاتوری و توی، لهاسا آپسو، شیتزو، پاگ، بوستون تریر و مینیاتور پینچر بیشترین شیوع رو دارن. در این نژادها، لوکساسیون مدیال (داخلی) در ۹۰-۹۵ درصد موارد اتفاق میفته. نژادهای بزرگ مثل لابرادور، گلدن رتریور و روتوایلر کمتر مبتلا میشن و در اونها معمولاً لوکساسیون لترال (خارجی) دیده میشه. شیوع در سگ‌های ماده بیشتر از نرهاست.

علل اکتسابی (تروماتیک)

در تعداد کمی از موارد، لوکساسیون کشکک میتونه در اثر ضربه مستقیم به زانو (مثل تصادف با ماشین یا افتادن از ارتفاع) و پارگی رباط‌های نگهدارنده کشکک اتفاق بیفته. این فرم تروماتیک معمولاً یکطرفه است و برخلاف فرم مادرزادی، در هر نژادی میتونه رخ بده.

درجه‌بندی لوکساسیون کشکک (گرید ۱ تا ۴)

شدت بیماری بر اساس معاینه بالینی و میزان دررفتگی به ۴ درجه تقسیم میشه:

درجه ۱ (Grade I): خفیف‌ترین فرم

کشکک در حالت عادی در جای خودشه و فقط وقتی دامپزشک با دست فشار بیاره، از شیار خارج میشه و بلافاصله بعد از رها کردن، خودبه‌خود به جای خودش برمیگرده. سگ معمولاً بدون علامته یا فقط گاهی لنگش خفیف و متناوب داره. این درجه معمولاً نیازی به جراحی نداره.

درجه ۲ (Grade II): شایع‌ترین فرم بالینی

کشکک خودبه‌خود و مکرراً حین راه رفتن یا دویدن از شیار خارج میشه و سگ به طور متناوب روی سه پا میپره (Skipping Lameness). سگ ممکنه خودش با کشیدن پا به عقب، کشکک رو جا بندازه. کشکک با دست به راحتی از شیار خارج میشه و خودبه‌خود یا با کمک کمی فشار برمیگرده. این درجه بسته به شدت علائم، ممکنه کاندید جراحی باشه.

درجه ۳ (Grade III): لوکساسیون دائم

کشکک به طور دائم در خارج از شیار قرار داره (لوکسه است) ولی با دست میشه جاش انداخت، هرچند بلافاصله بعد از رها کردن، دوباره خارج میشه. سگ لنگش مداوم داره و راه رفتنش "خرگوشی" یا "جهنده" است. شیار تروکلئار صاف و کم عمقه. این درجه نیاز به جراحی داره.

درجه ۴ (Grade IV): شدیدترین فرم

کشکک کاملاً و به طور دائم خارج از شیاره و حتی با دست هم نمیشه جاش انداخت. سگ راه رفتن غیرطبیعی و "قورباغه‌ای" داره (زانوها به سمت داخل و پاها به سمت خارج). اندام بدشکلی شدید پیدا کرده، شیار تروکلئار کاملاً صاف یا حتی محدب (برعکس) شده، و آرتروز شدید و پیشرفته در مفصل زانو ایجاد شده. جراحی در این درجه پیچیده‌تره ولی برای بهبود کیفیت زندگی ضروریه.

علائم لوکساسیون کشکک

• لنگش متناوب و "Skipping": مشخص‌ترین علامت. سگ حین دویدن یا راه رفتن، یهو چند قدم روی سه پا میپره (پای عقب رو بالا میاره)، بعد پا رو میذاره زمین و عادی راه میره.
• راه رفتن خرگوشی یا جهنده (Bunny Hopping).
• قوس دادن به کمر (Lordosis) یا خمیده راه رفتن.
• ایستادن با زانوهای چرخیده به داخل و پنجه‌های چرخیده به خارج (Bow-legged).
• درد در لمس و دستکاری زانو.
• صدای "کلیک" یا "پاپ" هنگام خم و راست شدن زانو.
• کاهش توده عضلانی ران (Muscle Atrophy) در موارد مزمن.
• آرتروز و خشکی مفصل در درجات پیشرفته.
• عدم تمایل به پریدن روی مبل یا بالا رفتن از پله.

تشخیص لوکساسیون کشکک

تشخیص عمدتاً بر اساس معاینه بالینی (لمس و دستکاری مفصل زانو) انجام میشه. دامپزشک با خم و راست کردن زانو و اعمال فشار ملایم به کشکک، درجه لوکساسیون رو تعیین میکنه. رادیوگرافی در دو نمای Lateral و Craniocaudal برای بررسی عمق شیار تروکلئار، میزان بدشکلی استخوان ران و درشت نی، وجود آرتروز و رد سایر بیماری‌ها (مثل بیماری دیسک، شکستگی، یا پارگی رباط صلیبی) انجام میشه. در موارد شدید یا قبل از جراحی، CT اسکن برای ارزیابی دقیق‌تر بدشکلی‌های استخوانی انجام میشه.

درمان لوکساسیون کشکک

درمان غیرجراحی (Conservative) - فقط برای درجه ۱ و بعضی درجه ۲

برای سگ‌های با درجه ۱ و درجه ۲ خفیف که علائم بالینی آزاردهنده ندارن، درمان غیرجراحی توصیه میشه: ۱) کنترل وزن و جلوگیری از چاقی برای کاهش فشار روی مفصل. ۲) فیزیوتراپی و تمرینات تقویت عضلات چهارسر ران (Quadriceps) که به نگه داشتن کشکک در شیار کمک میکنه. ۳) مکمل‌های مفصلی مثل گلوکزامین، کندرویتین و اسیدهای چرب امگا ۳ برای کند کردن پیشرفت آرتروز. ۴) داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ملوکسیکام یا کارپروفن در دوره‌های دردناک. درمان غیرجراحی بیماری رو اصلاح نمیکنه، فقط علائم رو کنترل میکنه.

درمان جراحی - برای درجه ۲ علامت‌دار تا ۴

هدف جراحی، برگردوندن کشکک به شیار تروکلئار و اصلاح راستای مکانیزم اکستانسور زانو است. جراحی شامل یک یا چند تا از تکنیک‌های زیر میشه:

• تروکلئوپلاستی (Trochleoplasty) یا عمیق‌تر کردن شیار: شیار صاف و کم عمق تروکلئار با جراحی عمیق‌تر میشه (Wedge Recession یا Block Recession Sulcoplasty) تا کشکک در جای خودش قفل بشه.
• ترانسپوزیشن (جابجایی) توبروزیته تیبیا (Tibial Tuberosity Transposition - TTT): برجستگی جلوی درشت نی که رباط کشکک بهش میچسبه، بریده میشه و به سمت خارج (برای لوکساسیون مدیال) جابجا میشه و با پین و سیم ارتوپدی در جای جدید ثابت میشه. این تکنیک، انحراف مکانیزم اکستانسور رو اصلاح میکنه.
• آزادسازی رتیناکولوم داخلی و سفت کردن رتیناکولوم خارجی (Soft Tissue Release and Imbrication): بافت‌های نرم اطراف کشکک که کشکک رو به داخل میکشن، آزاد و شل میشن و بافت‌های سمت مقابل سفت میشن.
• استئوتومی اصلاحی ران یا درشت نی (Corrective Osteotomy): در بدشکلی‌های شدید استخوانی (درجه ۴)، استخوان ران یا درشت نی بریده و زاویه‌اش اصلاح میشه.

مراقبت‌های بعد از جراحی

بعد از جراحی، ۶ تا ۸ هفته استراحت مطلق و محدودیت فعالیت ضروریه. پیاده‌روی فقط با لیش و برای دستشویی (۵-۱۰ دقیقه، ۳-۴ بار در روز). فیزیوتراپی (حرکات پاسیو مفصل، ماساژ، لیزر درمانی، هیدروتراپی یا آب‌درمانی) برای جلوگیری از خشکی مفصل و تحلیل عضلانی از هفته دوم شروع میشه. داروهای ضدالتهاب و ضددرد (NSAIDs و گاباپنتین) تجویز میشن. رادیوگرافی کنترل در هفته‌های ۴، ۸ و ۱۲ بعد از جراحی انجام میشه. موفقیت جراحی در درجات ۱-۳ بالای ۹۰ درصد و در درجه ۴ حدود ۷۰-۸۰ درصده.

پیشگیری از لوکساسیون کشکک

• از تولیدمثل سگ‌های مبتلا به لوکساسیون کشکک (بخصوص درجات ۲ به بالا) خودداری کنین، چون این بیماری ارثیه.
• وزن سگ رو در محدوده ایده‌آل نگه دارین. چاقی فشار روی مفاصل رو چند برابر میکنه.
• از پریدن سگ‌های نژاد کوچک از ارتفاع (مبل، تخت، ماشین) جلوگیری کنین.
• فعالیت بدنی منظم و کنترل شده برای تقویت عضلات ران داشته باشین.
• از مکمل‌های مفصلی (گلوکزامین، کندرویتین، امگا ۳) از سنین پایین در نژادهای مستعد استفاده کنین.
• در سگ‌های نژاد کوچک، معاینه ارتوپدی سالیانه انجام بدین تا بیماری در مراحل اولیه (درجه ۱) تشخیص داده بشه.

مطالب مرتبط

• آرتروز و مشکلات مفصلی در سگ و گربه
• بیماری دیسک بین مهره‌ای (IVDD) در سگ
• چاقی در سگ و گربه | عوارض و درمان
• راهنمای کامل عقیم‌سازی سگ و گربه
• مشاوره دامپزشکی آنلاین | تشخیص و درمان فوری

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر