همین حالا مشاوره دامپزشکی آنلاین بگیرید

کمپلکس تنفسی عفونی گربه | کالیسی، هرپس، کلامیدیا و درمان

خلاصه: کمپلکس تنفسی فوقانی گربه‌سانان (Feline Upper Respiratory Tract Disease - FURTD) مجموعه‌ای از عفونت‌های ویروسی و باکتریایی مسریه که عمدتاً توسط کالیسی‌ویروس گربه (FCV)، هرپس ویروس گربه نوع ۱ (FHV-1)، کلامیدوفیلا فلیس (Chlamydophila felis) و بوردتلا برونکیسپتیکا ایجاد می‌شه. این بیماری با علائمی مثل عطسه، ترشحات بینی و چشم، ورم ملتحمه، تب و زخم‌های دهانی (کالیسی) تظاهر می‌کنه و در پناهگاه‌ها و کلونی‌های گربه بشدت شایعه. FCV و FHV-1 مسئول ۸۰-۹۰٪ موارد هستن. تشخیص معمولاً بالینیه، ولی PCR برای شناسا

گربه ۶ ماهه‌تون که هفته پیش از پناهگاه آوردینش، این چند روزه عطسه می‌کنه، چشم‌هاش قرمز و نیمه‌بسته‌ست، آب بینیش راه افتاده، و بی‌اشتها شده. می‌برینش دامپزشکی و می‌گن: "سرماخوردگی گربه داره." ولی آیا واقعاً یه سرماخوردگی ساده‌ست؟ در حقیقت، "سرماخوردگی گربه" یه بیماری واحد نیست — یه کمپلکس (مجموعه) از چندین عامل ویروسی و باکتریایی مختلفه که هر کدوم علائم، درمان و پیش‌آگهی متفاوتی دارن. دو مقصر اصلی: کالیسی‌ویروس گربه (FCV) و هرپس ویروس گربه نوع ۱ (FHV-1) که روی هم ۸۰-۹۰٪ موارد رو تشکیل می‌دن. دو مقصر باکتریایی: کلامیدوفیلا فلیس (Chlamydophila felis) و بوردتلا برونکیسپتیکا. نکته مهم: خیلی از گربه‌هایی که از این عفونت "خوب" می‌شن، تا آخر عمر ناقل ویروس باقی می‌مونن (Carrier State) و در مواقع استرس، بیماری رو دوباره فعال می‌کنن — مخصوصاً FHV-1 که مثل تبخال انسانی، تا آخر عمر در گانگلیون‌های عصبی مخفی می‌مونه. بیاین این چهار عامل رو دقیق بشناسیم.

۱. هرپس ویروس گربه نوع ۱ (FHV-1)

پاتوژنز و Carrier State

FHV-1 یه آلفاهرپس‌ویروس با ژنوم DNA دو رشته‌ایه. بعد از عفونت حاد و بهبودی، ویروس در گانگلیون‌های حسی (عصب تری‌ژمینال) بصورت نهفته (Latent) باقی می‌مونه. در زمان استرس (زایمان، شیردهی، جابجایی، ورود گربه جدید، بیماری همزمان، کورتیکواستروئیدها)، ویروس دوباره فعال می‌شه (Reactivation) و گربه دچار علائم می‌شه و ویروس رو دفع می‌کنه. بیش از ۸۰٪ گربه‌ها بعد از بهبودی ناقل مادام‌العمر هستن.

علائم اختصاصی FHV-1

عطسه پاروکسیمال (حمله‌ای).
ترشحات سروزی تا چرکی بینی و چشم.
کراتیت (التهاب قرنیه): اختصاصی‌ترین علامت. می‌تونه به زخم قرنیه دندریتیک (شاخه‌ای) منجر بشه (مشکلات چشمی).
تب، بی‌حالی، بی‌اشتهایی.
سقط جنین در گربه‌های آبستن.

درمان اختصاصی FHV-1

فامسیکلوویر (Famciclovir): ضدویروس خوراکی (مهارکننده DNA پلیمراز). دوز: ۴۰-۹۰ mg/kg هر ۸-۱۲ ساعت. درمان استاندارد طلایی.
ال-لیزین (L-Lysine): آمینواسیدی که با آرژینین (ضروری برای تکثیر FHV-1) رقابت می‌کنه. اثربخشی بحث‌برانگیزه ولی در بسیاری از پروتکل‌ها استفاده می‌شه. دوز: ۲۵۰-۵۰۰ mg هر ۱۲ ساعت.

۲. کالیسی‌ویروس گربه (FCV)

پاتوژنز و تنوع آنتی‌ژنیک

FCV یه ویروس RNA تک‌رشته‌ایه از خانواده Caliciviridae. برخلاف FHV-1 که DNA پایدار داره، FCV RNA با نرخ جهش بالا داره — در نتیجه سویه‌های متعدد با حدت (Virulence) متفاوت وجود دارن. واکسن‌های موجود (FCV-F9) ایمنی متقاطع کامل علیه همه سویه‌ها ایجاد نمی‌کنن. Carrier State در FCV هم وجود داره (ویروس در لوزه‌ها و اپیتلیوم دهان باقی می‌مونه).

علائم اختصاصی FCV

زخم‌های دهانی (Oral Ulcers): پاتوگنومونیک (اختصاصی) FCV. زخم‌های گرد، قرمز و دردناک روی زبان، کام سخت، لثه و بینی. گربه آب‌ریزش داره و نمی‌تونه غذا بخوره.
استوماتیت لنفوسیتی-پلاسماسیتیک مزمن: FCV نقش مهمی در پاتوژنز این بیماری دردناک لثه داره.
سویه VS-FCV (Virulent Systemic FCV): یه سویه فوق‌العاده کشنده (نرخ مرگ ۵۰-۶۰٪) که باعث واسکولیت، ادم صورت و پاها، یرقان، DIC و مرگ می‌شه. خوشبختانه نادره ولی در طغیان‌ها (Outbreaks) دیده می‌شه.

درمان اختصاصی FCV

اینترفرون امگا گربه‌ای (Virbagen Omega): ایمونومدولاتور. تزریق زیرجلدی. اثربخشی در کاهش شدت علائم FCV.
ضدویروس: ریباویرین (Ribavirin) در شرایط آزمایشگاهی موثره ولی در گربه بشدت سمی (همولیز، آسیب کبد). فامسیکلوویر روی FCV اثر نداره.

۳. کلامیدوفیلا فلیس (Chlamydophila felis)

باکتری گرم منفی داخل‌سلولی اجباری. عمدتاً ملتحمه چشم رو درگیر می‌کنه: کونژکتیویت فولیکولار مزمن، ترشحات چشمی سروزی تا چرکی، کموز (ادم ملتحمه). علائم تنفسی معمولاً خفیف یا غایب. درمان انتخابی: داکسی‌سایکلین ۵-۱۰ mg/kg هر ۱۲ ساعت برای ۲۱-۲۸ روز (حتماً دوره کامل).

۴. بوردتلا برونکیسپتیکا (Bordetella bronchiseptica)

کوکوباسیل گرم منفی. عامل سرفه لانه‌ای در سگ‌ها (سرفه و مشکلات تنفسی سگ) و می‌تونه در گربه‌ها هم ایجاد بیماری کنه. علائم: سرفه خشک و خشن (شبیه سگ)، تب، ترشحات بینی، برونکوپنومونی در بچه گربه‌ها. درمان انتخابی: داکسی‌سایکلین. واکسن داخل‌بینی (موضعی) برای گربه‌های در معرض خطر (پناهگاه) موجوده.

تشخیص کمپلکس تنفسی گربه

تشخیص بالینی: در اکثر موارد کافیه. زخم دهانی = FCV. کراتیت = FHV-1. کونژکتیویت فولیکولار = کلامیدیا.
PCR تنفسی (Respiratory Panel): سواب عمیق بینی-حلقی (Oropharyngeal Swab). DNA/RNA همه عوامل رو همزمان شناسایی می‌کنه. استاندارد طلایی برای اپیدمی‌ها و موارد مقاوم.
کشت باکتریایی و آنتی‌بیوگرام: برای کلامیدیا و بوردتلا (سخت‌رشد هستن).

چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟

بچه گربه با بی‌اشتهایی و بی‌حالی (هیپوگلیسمی و کم‌آبی).
تنفس دهان‌باز (گربه ها معمولاً دهان‌باز نفس نمی‌کشن).
زخم‌های عمیق و دردناک دهانی که مانع غذا خوردن میشن.
تغییر رنگ چشم و کراتیت (FHV-1).
ترشحات چرکی غلیظ و تب بالا.

واکسیناسیون

واکسن سه‌گانه (FVRCP): شامل FHV-1 (Rhinotracheitis)، FCV (Calicivirus)، FPLV (Panleukopenia). این واکسن Core محسوب می‌شه و برای همه گربه‌ها ضروریه. بچه گربه‌ها: ۸، ۱۲ و ۱۶ هفتگی. بوستر سالیانه. نکته: واکسن از عفونت جلوگیری نمی‌کنه، ولی شدت علائم رو بشدت کاهش میده.

مطالب مرتبط

سوالات متداول

❓ فرق کالیسی ویروس (FCV) و هرپس ویروس (FHV-1) گربه چیه و چطور افتراقشون بدم؟

این دو ویروس ۸۰-۹۰٪ کمپلکس تنفسی گربه رو تشکیل میدن ولی علائم افتراقی دارن: FHV-1 (هرپس): عطسه حمله ای شدید، ترشحات بینی و چشم، کراتیت (التهاب قرنیه) که میتونه به زخم قرنیه دندریتیک (شاخه ای) منجر بشه. Carrier State: ویروس تا آخر عمر در گانگلیون تری ژمینال مخفی میمونه و با استرس فعال میشه. FCV (کالیسی): زخم های دهانی (روی زبان، کام، لثه) علامت پاتوگنومونیک (اختصاصی). آب ریزش دهان، استوماتیت مزمن. Carrier State: ویروس در لوزه ها باقی میمونه. واکسن FVRCP هر دو رو پوشش میده. تشخیص قطعی: PCR تنفسی.

❓ سویه VS-FCV (کالیسی ویروس سیستمیک بدخیم) چیه و چقدر خطرناکه؟

VS-FCV (Virulent Systemic FCV) یه سویه فوق العاده حدت دار (Hypervirulent) از کالیسی ویروسه که برخلاف FCV معمولی که فقط تنفسی-دهانیه، باعث بیماری سیستمیک (عمومی) میشه. پاتوژنز: واسکولیت (التهاب عروق) و DIC (انعقاد منتشر داخل عروقی). علائم: ادم (ورم) صورت و پاها، زخم های پوستی نکروتیک، یرقان، خونریزی، پلورال افیوژن، و مرگ. نرخ مرگ: ۵۰-۶۰٪ حتی با درمان. بچه گربه ها و گربه های واکسینه نشده بیشترین ریسک رو دارن. در طغیان های پناهگاهی دیده میشه. واکسن های موجود (FCV-F9) ایمنی کامل علیه VS-FCV ایجاد نمیکنن. ایزولاسیون سختگیرانه و قرنطینه تنها راه مهار طغیانه.

❓ درمان سرماخوردگی گربه (FURTD) چیه و چقدر طول میکشه؟

درمان بستگی به عامل و شدت داره. اصول کلی: ۱) مراقبت حمایتی: مایعات (سرم تراپی)، تغذیه اجباری (اگه گربه بو نده و نخوره). ۲) آنتی بیوتیک طیف وسیع (داکسی سایکلین یا آموکسی سیلین-کلاوولانات) برای پیشگیری/درمان عفونت ثانویه باکتریایی. ۳) ضدویروس: فامسیکلوویر (برای FHV-1). ۴) بخور و سالین بینی. ۵) ال-لیزین. دوره حاد: ۷-۱۴ روز. گربه های ناقل ممکنه تا آخر عمر گاه به گاه علائم خفیف (عطسه، آبریزش چشم) داشته باشن. نکته: کورتیکواستروئیدها (کورتون) در FHV-1 ممنوع — ویروس رو فعال میکنن.

❓ واکسن سه گانه (FVRCP) از کمپلکس تنفسی گربه جلوگیری میکنه؟

واکسن FVRCP (Feline Viral Rhinotracheitis, Calicivirus, Panleukopenia) یه واکسن Core و ضروری برای همه گربه هاست. شامل: FHV-1 (هرپس)، FCV (کالیسی)، FPLV (پنلوکوپنی). نکته مهم: این واکسن مثل واکسن هاری و FPLV، عفونت رو ۱۰۰٪ جلوگیری نمیکنه (Sterilizing Immunity ایجاد نمیکنه)، ولی شدت علائم رو بشدت کاهش میده. گربه واکسینه ممکنه همچنان FHV-1 یا FCV بگیره، ولی بجای پنومونی کشنده، فقط یه عطسه و آبریزش خفیف داره. پروتکل: بچه گربه ها ۸، ۱۲ و ۱۶ هفتگی، سپس بوستر سالیانه. گربه های Indoor-only هم باید واکسن بزنن (ویروس از طریق لباس و کفش شما هم منتقل میشه).

❓ آیا سرماخوردگی گربه به انسان منتقل میشه؟

خیر. عوامل کمپلکس تنفسی گربه (FHV-1, FCV, Chlamydophila felis, Bordetella bronchiseptica) species-specific هستن و به انسان منتقل نمیشن. شما از گربه تون سرما نمیخورین. تنها استثنا: Bordetella bronchiseptica میتونه در افراد با نقص ایمنی شدید (HIV/AIDS، شیمی درمانی) بندرت عفونت تنفسی ایجاد کنه. Chlamydophila felis هم با کلامیدیا تراکوماتیس انسانی کاملا متفاوته. پس با خیال راحت گربه تون رو بغل کنین. فقط بعد از دادن دارو یا تمیز کردن چشم و بینی، دستتون رو بشورین.

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر