مشاهده مشاوران

خلاصه: گاستروانتریت هموراژیک (Hemorrhagic Gastroenteritis - HGE) یا سندرم اسهال خونی حاد (AHDS) یکی از اورژانس های شایع و بالقوه کشنده در سگ هاست که با اسهال خونی ناگهانی، استفراغ و دهیدراتاسیون شدید مشخص میشه. این بیماری عمدتاً سگ های نژاد کوچک مثل پودل مینیاتوری، شیتزو و یورکشایر تریر رو درگیر میکنه و میتونه ظرف چند ساعت منجر به شوک هیپوولمیک و مرگ بشه. در این مقاله از پت منتور، علل، علائم، درمان اورژانسی با مایع درمانی تهاجمی و آنتی بیوتیک و راه های پیشگیری رو کامل بررسی میکنیم.

صبح از خواب بیدار میشین و میبینین سگ پودل مینیاتوری ۴ ساله تون که دیشب کاملاً سرحال بود و شامش رو با اشتها خورده بود، امروز یه گوشه افتاده و استفراغ کرده. بدتر از اون، روی فرش لکه های اسهال خونی با رنگ قرمز تیره و ژله مانند (شبیه مربای تمشک) میبینین. وحشت زده میشین و سریع زنگ میزنین به دامپزشک. دکتر میگه: "علائمش کاملاً شبیه HGE هست، باید همین الان بیارینش." گاستروانتریت هموراژیک (Hemorrhagic Gastroenteritis) که امروزه بیشتر بهش "سندرم اسهال خونی حاد" (Acute Hemorrhagic Diarrhea Syndrome یا AHDS) میگن، یه بیماری حاد و انفجاری دستگاه گوارش در سگ هاست که با سه مشخصه اصلی شناخته میشه: شروع ناگهانی، اسهال خونی شدید، و افزایش چشمگیر هماتوکریت (PCV) خون به دلیل نشت مایع از روده ها. نکته وحشتناک اینه که سگ مبتلا میتونه ظرف ۱۲ تا ۲۴ ساعت از یه حیوون کاملاً سالم و پرانرژی به یه بیمار در حال شوک و مرگ تبدیل بشه. تو این مقاله از مشاوره دامپزشکی آنلاین پت منتور، این بیماری مرموز و خطرناک رو عمیق بررسی میکنیم.

گاستروانتریت هموراژیک (HGE) دقیقاً چیه؟

HGE یه سندرم بالینی حاده، نه یه بیماری واحد با علت مشخص. در این سندرم، یه التهاب حاد و شدید در مخاط روده ها اتفاق میفته که باعث افزایش ناگهانی نفوذپذیری عروق روده (Vascular Permeability) میشه. نتیجه این افزایش نفوذپذیری، نشت مایع پلاسما، پروتئین ها و گلبول های قرمز از مویرگ های دیواره روده به داخل لومن روده است. این یعنی سگ به طور همزمان از دو راه آسیب میبینه: اول، حجم عظیمی از مایعات بدن (پلاسما) از طریق روده از دست میره که باعث دهیدراتاسیون شدید، افزایش غلظت خون (Hemoconcentration) و شوک هیپوولمیک میشه. دوم، خون تازه (قرمز روشن) یا خون هضم شده (قهوه ای تیره و ژله مانند) از طریق اسهال دفع میشه. جالبه بدونین که برخلاف اسهال های خونی ناشی از پاروویروس، در HGE معمولاً تب وجود نداره و دمای بدن نرمال یا حتی پایین تر از حد طبیعیه. همچنین گلبول های سفید خون معمولاً افزایش پیدا نمیکنن.

علل ایجاد HGE: یک معمای نیمه حل شده

کلستریدیوم پرفرنژنس تیپ A (مقصر اصلی)

امروزه قوی ترین شواهد علمی، باکتری کلستریدیوم پرفرنژنس (Clostridium perfringens) تیپ A رو به عنوان عامل اصلی HGE معرفی میکنن. این باکتری به طور طبیعی در روده بسیاری از سگ های سالم وجود داره، ولی تحت شرایط خاصی (استرس، تغییر ناگهانی رژیم غذایی، مصرف غذای پرچرب یا فاسد)، تکثیر بیش از حد پیدا میکنه و انتروتوکسین (NetF toxin) تولید میکنه. این توکسین به سلول های اپیتلیال روده آسیب میزنه، اتصالات محکم بین سلولی (Tight Junctions) رو تخریب میکنه و باعث نشت مایع و خون به داخل روده میشه. نکته مهم: این توکسین با توکسین کلستریدیوم پرفرنژنس تیپ C که باعث انتروتوکسمی خونریزی دهنده در گوسفند و گاو میشه، فرق داره.

عوامل مستعدکننده (چرا بعضی سگ ها HGE میگیرن؟)

همه سگ هایی که کلستریدیوم پرفرنژنس در روده دارن، HGE نمیگیرن. عوامل مستعدکننده ای هستن که باعث فعال شدن این باکتری و تولید توکسین میشن: ۱) استرس شدید و ناگهانی: کولیت استرسی یکی از محرک های شناخته شده HGE است. سفر، جابجایی، مهمانی، ورود حیوان جدید، یا حتی یک ویزیت دامپزشکی میتونه محرک باشه. ۲) تغییر ناگهانی رژیم غذایی: مصرف غذای جدید، پرچرب، فاسد، زباله یا لاشه. ۳) نژادهای مستعد: پودل مینیاتوری، شیتزو، پامرانین، یورکشایر تریر، لهاسا آپسو، مینیاتور اشناوزر و سایر نژادهای کوچک و Toy به طور مشخص بیشتر مبتلا میشن. سگ های نژاد بزرگ به ندرت HGE میگیرن. ۴) هیجان و فعالیت شدید ناگهانی: مثل سگ های شکاری بعد از یک روز کاری سنگین.

تشخیص افتراقی: HGE نیست، چیز دیگه ایه!

خیلی از بیماری های دیگه میتونن دقیقاً شبیه HGE باشن و قبل از تشخیص قطعی باید رد بشن: پاروویروس (در توله سگ ها و سگ های واکسن نزده)، انگل های روده ای (کرم قلابدار و ژیاردیا)، مسمومیت با سموم (مثل وارفارین یا ضدیخ)، پانکراتیت حاد هموراژیک، بیماری آدیسون (هیپوآدرنوکورتیسیسم)، انواژیناسیون روده، و اختلالات انعقادی مثل مسمومیت با جونده کش های ضدانعقاد.

علائم بالینی HGE

• اسهال خونی حاد و ناگهانی: مشخصه اصلی بیماری. مدفوع قرمز تیره، ژله ای، با بوی شیرین و خاص (شبیه مربای تمشک یا ژله آلبالو). حجم اسهال زیاده و دفعاتش مکرره.
• استفراغ: معمولاً همراه با اسهال یا کمی قبل از اون شروع میشه. استفراغ میتونه غذای هضم نشده، صفرا یا خون هضم شده (قهوه ای تیره مثل تفاله قهوه) باشه.
• بی اشتهایی کامل و افسردگی.
• درد شکمی: شکم متشنج، دردناک و گاهی متسع. سگ قوز میکنه و از لمس شکم اجتناب میکنه.
• علائم شوک هیپوولمیک: لثه های رنگ پریده یا خاکستری، زمان پرشدگی مویرگی (CRT) طولانی (بیش از ۲ ثانیه)، ضعف شدید، نبض ضعیف و تند، سردی اندام ها، و در نهایت کلاپس و مرگ.
• کم آبی شدید: پوست چادر مانند، چشم های گود رفته، خشکی دهان.
• تب یا هیپوترمی: برخلاف بسیاری از بیماری های عفونی، HGE معمولاً تب نداره و دما نرمال یا پایینه.

تشخیص: هماتوکریت بالا، ستاره راهنما

آزمایش خون (CBC)

مهم ترین یافته آزمایشگاهی در HGE که عملاً تشخیص رو قطعی میکنه، افزایش شدید هماتوکریت (PCV یا HCT) است. هماتوکریت درصد حجم گلبول های قرمز در خون رو نشون میده و مقدار طبیعی اش در سگ ۳۵ تا ۵۵ درصده. در HGE، هماتوکریت میتونه به ۶۰، ۷۰ یا حتی ۸۰ درصد برسه. این "هموکانسنتراسیون" یا تغلیظ خون به دلیل نشت پلاسما از روده ها و باقی موندن گلبول های قرمز در عروق اتفاق میفته. یعنی خون غلیظ و شبیه رب میشه. نکته مهم: تعداد گلبول های سفید (WBC) معمولاً طبیعی یا حتی کمی پایینه (برخلاف عفونت های باکتریایی که لکوسیتوز دارن). پلاکت ها معمولاً طبیعی هستن (برخلاف اختلالات انعقادی که پلاکت پایینه).

بیوشیمی خون

بیوشیمی خون معمولاً تغییرات غیراختصاصی نشون میده: افزایش BUN و کراتینین (آزوتمی پره رنال به دلیل دهیدراتاسیون و کاهش خونرسانی به کلیه ها)، افزایش آنزیم های کبدی (ALT و ALP) در بعضی موارد، و کاهش پروتئین توتال (به دلیل نشت پروتئین از روده). الکترولیت ها معمولاً در محدوده نرمال هستن.

آزمایش مدفوع

آزمایش مدفوع برای رد انگل های روده ای (مثل کرم قلابدار، ژیاردیا، کوکسیدیا) و پاروویروس (تست SNAP Parvo) انجام میشه. کشت مدفوع برای کلستریدیوم پرفرنژنس و تشخیص توکسین NetF با PCR در آزمایشگاه های پیشرفته امکان پذیره ولی معمولاً در شرایط اورژانسی در دسترس نیست و درمان بر اساس تشخیص بالینی شروع میشه.

رادیوگرافی و سونوگرافی شکم

رادیوگرافی و سونوگرافی شکم برای رد انواژیناسیون روده، آسیت، تومورهای شکمی و سایر علل شکم حاد جراحی انجام میشه. در HGE، روده ها معمولاً پر از مایع و گاز هستن و دیواره روده ضخیم شده.

درمان اورژانسی HGE

مایع درمانی وریدی تهاجمی (سنگ بنای درمان)

مهم ترین و حیاتی ترین بخش درمان HGE، مایع درمانی وریدی (IV) با حجم بالا و سرعت تزریق بالاست. هدف، جایگزینی سریع حجم پلاسمای از دست رفته، رقیق کردن خون غلیظ و بازگرداندن خونرسانی به کلیه ها و سایر ارگان هاست. سرم رینگر لاکتات یا نرمال سالین با دوز ۶۰ تا ۹۰ ml/kg در ساعت اول (دوز شوک) و سپس ۱۰-۲۰ ml/kg/hour ادامه داده میشه. هماتوکریت باید هر ۲ تا ۴ ساعت کنترل بشه و هدف رسیدن به PCV زیر ۵۰ درصده. در موارد خیلی شدید (PCV بالای ۷۰-۷۵ درصد و علائم شوک)، میشه از پلاسمای تازه منجمد (FFP) یا هتاستارچ (Hetastarch) به عنوان کلوئید هم استفاده کرد.

آنتی بیوتیک درمانی

از اونجایی که کلستریدیوم پرفرنژنس نقش اصلی رو بازی میکنه، آنتی بیوتیک های مؤثر علیه باکتری های بی هوازی تجویز میشن: مترونیدازول (Metronidazole) ۱۰-۱۵ mg/kg وریدی یا خوراکی دو بار در روز، و آمپی سیلین (Ampicillin) ۲۰ mg/kg وریدی سه بار در روز. در موارد خفیف تر که سگ استفراغ نمیکنه، میشه مترونیدازول خوراکی داد. آنتی بیوتیک ها علاوه بر کنترل کلستریدیوم، از عفونت باکتریایی ثانویه و ترانس لوکیشن باکتری ها از روده به خون (سپتی سمی) هم جلوگیری میکنن.

کنترل استفراغ و محافظت از مخاط روده

برای کنترل استفراغ و اجازه دادن به تغذیه خوراکی زودهنگام، داروهای ضداستفراغ مثل ماروپیتانت (Cerenia) ۱ mg/kg تزریقی یا خوراکی تجویز میشه. داروهای محافظ مخاط روده مثل سوکرالفیت (Sucralfate) هم به ترمیم اپیتلیوم آسیب دیده روده کمک میکنن.

تغذیه زودهنگام (هرچه زودتر، بهتر)

برخلاف باور قدیمی که میگفت باید ۲۴ ساعت ناشتا بمونه، امروزه تغذیه زودهنگام (Early Enteral Nutrition) توصیه میشه. به محض اینکه استفراغ با دارو کنترل شد (معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از شروع درمان)، تغذیه خوراکی با رژیم غذایی زودهضم و کم چرب (مثل رژیم های گوارشی تجاری Hill's i/d، Royal Canin Gastrointestinal، یا Purina EN) شروع میشه. حتی چند میلی لیتر غذای مایع در ساعت، به ترمیم انتروسیت ها (سلول های روده) کمک میکنه و از آتروفی پرزهای روده جلوگیری میکنه. سگ هایی که زودتر تغذیه بشن، سریع تر بهبود پیدا میکنن.

پیشگیری از HGE

• از تغییر ناگهانی رژیم غذایی خودداری کنین. هر تغییر غذایی رو تدریجی و در طول ۷ تا ۱۰ روز انجام بدین.
• سگتون رو از دسترسی به زباله، غذای فاسد، لاشه حیوانات و غذای پرچرب دور نگه دارین.
• استرس رو به حداقل برسونین. محیط آروم و پایدار فراهم کنین و از تغییرات ناگهانی در روال زندگی سگ خودداری کنین.
• از پروبیوتیک های مخصوص سگ (حاوی سویه های مفید مثل Lactobacillus و Enterococcus) استفاده کنین تا فلور روده سالم بمونه.
• سگ های نژاد کوچک و مستعد (پودل، شیتزو، پامرانین، یورکشایر) رو با دقت زیر نظر داشته باشین و در اولین علامت اسهال یا استفراغ، به دامپزشک مراجعه کنین.
• واکسیناسیون و کنترل منظم انگل های روده ای رو انجام بدین.
• از مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ایبوپروفن و ناپروکسن که میتونن باعث زخم و خونریزی گوارشی بشن، به شدت پرهیز کنین.

مطالب مرتبط

• علت استفراغ در سگ | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• بیماری پاروویروس در سگ | اسهال خونی کشنده
• انگل های داخلی در سگ و گربه
• پانکراتیت در سگ و گربه
• کولیت استرسی در سگ
• اختلالات انعقادی در سگ و گربه
• کولیت و IBD در سگ و گربه
• مشاوره دامپزشکی آنلاین | تشخیص و درمان فوری

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر