سندرم تخمدان پلی کیستیک در گربه | تشخیص، درمان و مدیریت تولیدمثل
گربه ماده ۳ ساله‌تون از نژاد پرشین که تا حالا جفتگیری نداشته، الان ۳ هفته‌ست که مدام فحله — شب‌ها جیغ می‌زنه، کف زمین می‌غلت، پشتش رو قوس میده (Lordosis)، به پاهای شما می‌ماله، و حتی مثل گربه نر رفتار میکنه (Mounting). انگار فحلش تموم نمیشه! می‌برینش دامپزشکی، سونوگرافی میکنن و می‌گن: "تخمدان‌هاش پر از کیست‌های ریز و درشته — سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCO) داره." برخلاف پیومترا که یه عفونت رحمی تهدیدکننده زندگیه، PCO یه اختلال عملکردی تخمدان‌هاست که گرچه مستقیماً کشنده نیست، ولی باعث ناباروری، رفتارهای آزاردهنده، و افزایش ریسک پیومترا و تومورهای پستانی (به خاطر استروژن بالا) میشه. گربه‌ها Ovulation القایی (Induced Ovulators) هستن — یعنی تخمک‌گذاری فقط در پاسخ به تحریک مکانیکی واژن حین جفتگیری اتفاق می‌افته. اگه جفتگیری اتفاق نیفته، فولیکول‌های بالغ تخمک‌گذاری نمیکنن و ممکنه به کیست‌های فولیکولار (Follicular Cysts) تبدیل بشن که مدام استروژن ترشح میکنن و گربه رو در فحلی دایم (Persistent Estrus) نگه می‌دارن. درمان قطعی مثل اکثر بیماری‌های رحم و تخمدان: عقیم‌سازی (OVH). بیاین این سندرم رو عمیق بررسی کنیم.
پاتوفیزیولوژی PCO در گربه
تفاوت تخمک‌گذاری در گربه و سگ
سگ‌ها Ovulation خودبخودی (Spontaneous Ovulators) دارن — فولیکول‌های بالغ در هر سیکل فحلی (حدود ۲-۳ هفته بعد از شروع پرواستروس) بطور خودبخود پاره میشن و تخمک آزاد میکنن، حتی بدون جفتگیری. به همین دلیل، PCO در سگ‌ها معمولاً یه یافته تصادفی در سونوگرافی است و بندرت علامت‌دار میشه. گربه‌ها اما Ovulation القایی (Induced Ovulators) هستن — تخمک‌گذاری فقط وقتی اتفاق می‌افته که گربه ماده جفتگیری کنه (۳-۴ بار در عرض ۲۴ ساعت). تحریک مکانیکی واژن توسط خارهای روی آلت تناسلی نر (Penile Spines) باعث ترشح GnRH از هیپوتالاموس و LH surge از هیپوفیز میشه که تخمک‌گذاری رو القا میکنه. اگه گربه ماده جفتگیری نکنه (یا جفتگیری با نر عقیم که خار نداره انجام بده)، فولیکول‌های بالغ LH surge دریافت نمیکنن، تخمک‌گذاری نمیکنن، و بعد از ۷-۱۰ روز فحلی، خودبخود پسرفت میکنن (Atresia) و گربه برای ۲-۳ هفته وارد دوره عدم فحلی (Interestrus) میشه. در PCO، این مکانیسم پسرفت مختل میشه و فولیکول‌ها بجای پسرفت، به کیست‌های پایدار تبدیل میشن که مدام استروژن ترشح میکنن.
کیست‌های فولیکولار و اثرات استروژن بالا
- کیست فولیکولار (Follicular Cyst): فولیکولی با قطر بیش از ۵ میلیمتر که بیش از ۱۰ روز پایدار بمونه و تخمک‌گذاری نکنه. دیواره نازک، پر از مایع شفاف، ترشح‌کننده استروژن.
- استروژن بالا (Hyperestrogenism): باعث فحلی مداوم (Nymphomania)، رفتارهای نرینه (Mounting، ادرارپاشی برای علامت‌گذاری قلمرو)، هایپرپلازی آندومتر، و افزایش ریسک پیومترا.
- در صورت تخمک‌گذاری: ممکنه کیست‌های لوتئال (Luteal Cysts) تشکیل بشن که پروژسترون ترشح میکنن و گربه رو در فاز دی‌استروس (عدم فحلی) نگه می‌دارن.
علائم بالینی PCO در گربه
- فحلی مداوم (Persistent Estrus): گربه هفته‌ها در فحلی میمونه — صداهای بلند (Calling)، غلت زدن، Lordosis، بی‌قراری شبانه.
- رفتارهای نرینه (Masculinization): Mounting (سوار شدن روی گربه‌های دیگه یا اشیاء)، ادرارپاشی عمودی (اسپری کردن ادرار روی دیوار مثل نرها).
- ناباروری: با وجود فحلی مکرر، آبستن نمیشه.
- ریزش موی متقارن پهلوها (Flank Alopecia): در موارد مزمن (استروژن بالا باعث تلوژن افلوویوم میشه).
- ترشحات سروزی تا چرکی واژن (در صورت هایپرپلازی آندومتر یا پیومترای ثانویه).
تشخیص
- سونوگرافی شکم: استاندارد طلایی. تخمدان‌ها بزرگ و حجیم (بیش از ۱ سانتیمتر)، پر از کیست‌های متعدد آنکوئیک (تیره) با دیواره نازک. رحم ممکنه ضخیم و پر از مایع باشه (CEH).
- سیتولوژی واژن (Vaginal Cytology): کورنیفیکاسیون مداوم (سلول‌های سنگفرشی کراتینیزه) در کل دوره — نشونه استروژن بالای مداوم.
- هورمون‌شناسی: استرادیول بالا، پروژسترون پایین (در کیست فولیکولار).
درمان PCO
۱. OVH (اواریوهیسترکتومی) — درمان قطعی
- برداشتن تخمدان‌ها و رحم. تمام علائم (فحلی، رفتارهای نرینه) ظرف ۲-۴ هفته برطرف میشه و ریسک پیومترا و تومورهای پستانی صفر میشه. درمان استاندارد برای گربه‌هایی که قرار نیست جفتگیری کنن.
۲. القای تخمک‌گذاری (Induction of Ovulation) — برای گربه‌های با ارزش ژنتیکی
- hCG (Human Chorionic Gonadotropin): ۲۵۰-۵۰۰ IU/gربه IM. تکرار در ۲۴-۴۸ ساعت اگه نیاز باشه. LH رو تقلید میکنه و باعث تخمک‌گذاری و لوتئینیزاسیون فولیکول‌ها میشه.
- GnRH (Gonadorelin): ۲۵-۵۰ mcg/gربه IM. ترشح LH درونزاد رو تحریک میکنه.
- بعد از تخمک‌گذاری: کیست‌ها از بین میرن و گربه وارد فاز دی‌استروس (حدود ۴۵ روز) میشه. عود PCO در سیکل‌های بعدی شایعه.
چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- فحلی که بیش از ۲۱ روز طول کشیده.
- ترشحات چرکی واژن + بی حالی (احتمال پیومترای ثانویه).
- بی اشتهایی و کاهش وزن.
- ریزش موی شدید دو طرفه.
مطالب مرتبط
سوالات متداول
❓ سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCO) در گربه چیه و چه علائمی داره؟
PCO در گربه یه اختلال عملکردی تخمدان هاست که در اون فولیکول های بالغ تخمک گذاری نمیکنن و به کیست های پایدار ترشح کننده استروژن تبدیل میشن. علت اصلی: عدم جفتگیری در گربه ماده intact. گربه ها تخمک گذاری القایی دارن — فقط با جفتگیری تخمک آزاد میشه. بدون جفتگیری، فولیکول ها ممکنه پسرفت نکنن و کیستیک بشن. علائم: فحلی مداوم (هفته ها)، رفتارهای نرینه (Mounting، ادرارپاشی روی دیوار)، ناباروری، ریزش موی متقارن پهلوها. نژادهای مستعد: پرشین، هیمالین. درمان قطعی: عقیم سازی (OVH).
❓ چرا گربه من مدام فحله و تموم نمیشه؟
فحلی مداوم (Persistent Estrus) در گربه ها (بیشتر از ۲۱ روز) معمولا ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCO)، تومورهای ترشح کننده استروژن (تومور سلول گرانولوزا)، یا به ندرت مصرف هورمون های خارجی (استروژن) است. در PCO، کیست های فولیکولار روی تخمدان ها مدام استروژن ترشح میکنن و گربه در فحلی میمونه. تشخیص با سونوگرافی (کیست های متعدد تخمدانی). درمان: OVH.
❓ درمان PCO در گربه با القای تخمک گذاری چطور انجام میشه؟
برای گربه های با ارزش ژنتیکی که قراره جفتگیری کنن، میشه تخمک گذاری رو با هورمون القا کرد: ۱) hCG با دوز ۲۵۰-۵۰۰ واحد بین المللی برای هر گربه، تزریق عضلانی. LH رو تقلید میکنه و باعث تخمک گذاری و لوتئینیزاسیون فولیکول ها میشه. ۲) GnRH با دوز ۲۵-۵۰ میکروگرم برای هر گربه، تزریق عضلانی. ترشح LH درونزاد رو تحریک میکنه. بعد از تخمک گذاری، کیست ها از بین میرن و گربه وارد فاز دی استروس (۴۵ روز عدم فحلی) میشه. میتونین بلافاصله بعد از تزریق، جفتگیری طبیعی انجام بدین یا تلقیح مصنوعی. عود PCO در سیکل های بعدی شایعه.
❓ آیا PCO در سگ هم دیده میشه؟
بله، ولی در سگ ها PCO معمولا یه یافته تصادفی در سونوگرافی است و بندرت علامت دار میشه. علت: سگ ها تخمک گذاری خودبخودی دارن و فولیکول ها حتی بدون جفتگیری هم پاره میشن. کیست های فولیکولار در سگ معمولا خودبخود پسرفت میکنن. در موارد نادر، کیست های فولیکولار علامت دار با فحلی مداوم، هایپراستروژنیسم و ریزش مو دیده میشه. درمان: OVH یا القای تخمک گذاری با hCG یا GnRH.
❓ آیا PCO خطرناکه و میتونه به سرطان تبدیل بشه؟
PCO خودش مستقیما کشنده نیست، ولی عوارض ثانویه اش خطرناک هستن: ۱) هایپرپلازی آندومتر و پیومترا (عفونت رحم) — چون استروژن بالا باعث ضخیم شدن آندومتر و ورود باکتری میشه. ۲) تومورهای پستانی (سرطان سینه) — استروژن بالای مزمن ریسک رو بالا میبره. ۳) کیست های فولیکولار ممکنه به ندرت به تومور سلول گرانولوزا (بدخیم) تبدیل بشن. ۴) استروژن بالا باعث سرکوب مغز استخوان و <a href='/disease/anemia-pale-gums-dog-cat/'>کم خونی آپلاستیک</a> (نادر ولی کشنده) میشه. درمان قطعی با OVH تمام این ریسک ها رو صفر میکنه.
🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟
همین حالا مشاوره بگیر