مشاهده مشاوران

خلاصه: سندرم کوشینگ (هیپرآدرنوکورتیسیسم) در گربه‌ها برخلاف سگ‌ها، یه بیماری نادر و بسیار چالش‌برانگیزه که تقریباً همیشه با دیابت ملیتوس مقاوم به انسولین و شکنندگی شدید پوست (Fragile Skin Syndrome) همراهه. در گربه‌ها، PDH (تومور هیپوفیز) مسئول ۸۰٪ موارد هست، ولی برخلاف سگ‌ها، داروی تریلوستان پاسخ محدودی داره و جراحی (آدرنالکتومی یا هیپوفیزکتومی) درمان انتخابی محسوب می‌شه. توی این مقاله از پت منتور، تفاوت‌های کلیدی کوشینگ گربه با سگ، چالش‌های تشخیصی (تست‌های سرکوب دگزامتازون و نسبت کورتیزول به کراتینین ا

گربه ۱۲ ساله‌تون چند ماهه که دیابت داره، ولی هرچقدر دوز انسولین رو زیاد می‌کنین، قند خونش پایین نمیاد. در ضمن پوستش مثل کاغذ نازک و شکننده شده — با کوچک‌ترین دست زدن پاره می‌شه و زخم‌های عجیبی پیدا کرده. موهاش هم داره می‌ریزه و شکمش شل و آویزون شده. دامپزشک می‌گه: "شاید کوشینگ داشته باشه." سندرم کوشینگ در گربه‌ها (Feline Hyperadrenocorticism) یه بیماری نادر، فوق‌العاده چالش‌برانگیز در تشخیص و درمان، و اغلب فراموش‌شده در لیست تشخیص‌های افتراقیه. برخلاف کوشینگ در سگ‌ها که با علائم کلاسیک پرنوشی، پرادراری، پرخوری و شکم گلدانی تظاهر می‌کنه، کوشینگ گربه‌ها اغلب خودش رو پشت نقاب دیابت مقاوم به انسولین پنهان می‌کنه. در واقع، تقریباً ۸۰-۱۰۰٪ گربه‌های مبتلا به کوشینگ، همزمان دیابت دارن — و تا زمانی که کوشینگ درمان نشه، دیابت هرگز کنترل نمی‌شه. بیاین این بیماری نادر ولی مهم رو عمیق و تخصصی بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی کوشینگ در گربه؛ تفاوت‌های کلیدی با سگ

درست مثل سگ‌ها، کوشینگ گربه‌ها هم به دو دسته اصلی تقسیم می‌شه: PDH (وابسته به هیپوفیز) و ADH (وابسته به غده فوق‌کلیوی). ولی تفاوت‌های مهمی وجود داره:

۱. PDH (Pituitary-Dependent Hyperadrenocorticism) — ۸۰٪ موارد

تومور هیپوفیز (معمولاً آدنوم) بیش از حد ACTH ترشح می‌کنه و باعث هایپرپلازی دوطرفه غدد فوق‌کلیوی می‌شه. برخلاف سگ‌ها که معمولاً میکروآدنوم (چند میلیمتری) دارن، گربه‌ها اغلب ماکروآدنوم (بزرگ، بالای ۱ سانتیمتر) دارن که می‌تونه علائم عصبی (فشردگی هیپوتالاموس و تالاموس) ایجاد کنه: گیجی، چرخیدن، کاهش هوشیاری، تشنج. این علائم عصبی در گربه‌های مبتلا به PDH شیوع بالاتری داره.

۲. ADH (Adrenal-Dependent Hyperadrenocorticism) — ۲۰٪ موارد

تومور (آدنوم یا کارسینوم) یک غده فوق‌کلیوی. در گربه‌ها، ۵۰-۶۰٪ تومورهای فوق‌کلیوی بدخیم (کارسینوم) هستن. برخلاف سگ‌ها که کارسینوم‌های فوق‌کلیوی معمولاً متاستاز نمی‌دن، در گربه‌ها متاستاز به کبد، ریه و کلیه شایعه.

چرا گربه‌ها به کورتیزول "مقاومت" دارن؟

گربه‌ها بطور طبیعی نسبت به اثرات کورتیزول مقاوم‌تر از سگ‌ها هستن. تعداد گیرنده‌های گلوکوکورتیکوئیدی در سلول‌های گربه کمتره و تمایل اتصال (Affinity) کمتری دارن. به همین دلیله که گربه‌ها برای بروز علائم کوشینگ، سطح کورتیزول بسیار بالاتری نیاز دارن — و به همین دلیله که بیماری معمولاً دیر تشخیص داده می‌شه و در مراحل پیشرفته خودش رو نشون میده.

علائم بالینی کوشینگ گربه

سه‌گانه کلاسیک

• دیابت شیرین مقاوم به انسولین: این مهم‌ترین و شایع‌ترین تظاهره (۸۰-۱۰۰٪ موارد). گربه با وجود دوز بالای انسولین (بیش از ۱.۵ IU/kg هر ۱۲ ساعت)، همچنان هیپرگلیسمی و گلوکوزوری داره. هر گربه دیابتی که به انسولین مقاومه، باید از نظر کوشینگ بررسی بشه. شباهت زیادی به دیابت در سگ و گربه داره، ولی مقاوم به درمان استاندارده.
• پوست شکننده (Fragile Skin Syndrome): تقریباً پاتوگنومونیک (اختصاصی) کوشینگ گربه‌ست. کورتیزول سنتز کلاژن رو بشدت مهار می‌کنه. پوست مثل کاغذ نازک می‌شه و با کوچک‌ترین ضربه، کشش یا حتی نوازش پاره می‌شه. زخم‌های بزرگ و عمیقی ایجاد می‌شن که به سختی ترمیم پیدا می‌کنن. این پوست رو نمی‌شه بخیه زد — بخیه مثل کره از توی پوست رد می‌شه.
• شکم آویزون (Pot Belly): به خاطر تحلیل عضلات شکم و هپاتومگالی (بزرگی کبد).

سایر علائم

• PU/PD (پرنوشی و پرادراری): هم به خاطر کوشینگ، هم دیابت همزمان.
• پلی‌فاژی (پرخوری) یا برعکس، بی‌اشتهایی (در موارد پیشرفته).
• ریزش موی متقارن و بدون خارش (Bilateral Symmetric Alopecia): مشابه ریزش مو در سگ‌های کوشینگی، ولی در گربه‌ها کمتر شایعه.
• عفونت‌های عودکننده: عفونت‌های پوستی باکتریایی و قارچی، عفونت ادراری.
• علائم عصبی (در PDH با ماکروآدنوم): گیجی، چرخیدن، کوری، تشنج، کما.

تشخیص کوشینگ در گربه‌ها

تست‌های غربالگری

• نسبت کورتیزول به کراتینین ادرار (UCCR): حساسیت بالا (۹۰٪) ولی اختصاصیت پایین (۲۵٪). برای غربالگری اولیه در گربه‌های دیابتی مقاوم به انسولین مفیده. نمونه ادرار صبح زود توی خونه گرفته بشه. UCCR بالای ۳۶ × 10⁻⁶ مطرح‌کننده کوشینگه.
• تست سرکوب با دگزامتازون با دوز پایین (LDDST): پروتکل مثل سگ: نمونه پایه ← دگزامتازون ۰.۱ mg/kg IV ← نمونه ۴ و ۸ ساعت بعد. در گربه سالم: کورتیزول در ۸ ساعت زیر ۱.۵ µg/dL سرکوب می‌شه. در کوشینگ: سرکوب اتفاق نمی‌افته. نکته: ۳۰-۴۰٪ گربه‌های سالم هم سرکوب نشون نمی‌دن (آزمایشگاهی).
• تست تحریک با ACTH: مثل سگ: نمونه پایه ← ACTH سنتتیک (۱۲۵ µg/gربه IV) ← نمونه ۱ ساعت بعد. کورتیزول بالای ۱۵-۲۰ µg/dL مطرح‌کننده کوشینگ. حساسیت ۸۰٪، اختصاصیت ۸۵٪.

سونوگرافی شکم

بررسی اندازه و شکل غدد فوق‌کلیوی: در PDH هایپرپلازی دوطرفه، در ADH یه غده بزرگ و نامنظم + غده مقابل کوچیک. همچنین متاستاز کبدی رو بررسی می‌کنه.

درمان کوشینگ گربه

۱. تریلوستان (Trilostane)

مهارکننده ۳β-HSD. در گربه‌ها نسبت به سگ‌ها پاسخ ضعیف‌تر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تری داره. دوز شروع: ۱-۲ mg/kg هر ۱۲-۲۴ ساعت خوراکی (دوز کلی ۳۰ mg/gربه، نه mg/kg). پایش با تست ACTH ۱۰-۱۴ روز بعد از شروع. پاسخ بالینی (بهبود دیابت و پوست) ممکنه ۲-۴ ماه طول بکشه.

۲. جراحی (آدرنالکتومی)

درمان انتخابی برای ADH. برداشتن غده فوق‌کلیوی تومورال. جراحی در گربه‌ها از سگ‌ها سخت‌تره چون غده فوق‌کلیوی راست گربه چسبیده به ونا کاوا (ورید بزرگ شکمی) و خطر خونریزی بالاست. در PDH با ماکروآدنوم: هیپوفیزکتومی ترانس‌اسفنوئیدال در مراکز فوق‌تخصصی.

۳. میتوتان (Mitotane)

در گربه‌ها به ندرت استفاده می‌شه چون حساسیت گربه‌ها به میتوتان متغیره و ریسک مسمومیت بالاست.

پیش‌آگهی

پیش‌آگهی کوشینگ گربه‌ها محافظه‌کارانه‌تر از سگ‌هاست. میانگین بقا با درمان تریلوستان: ۱۲-۱۸ ماه. با جراحی موفق ADH: ۲-۳ سال. بدون درمان، گربه‌ها معمولاً ظرف ۴-۸ ماه به خاطر عوارض دیابت کنترل‌نشده (کتواسیدوز) یا عفونت‌های پوستی شدید تلف می‌شن.

مطالب مرتبط

• بیماری کوشینگ در سگ | علائم، تشخیص و درمان گام‌به‌گام
• علت دیابت در سگ و گربه | علائم، درمان با انسولین و مراقبت‌های ویژه
• علت ریزش مو در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• علت عفونت‌های پوستی قارچی و باکتریایی در سگ و گربه | تشخیص و درمان
• علت تشنج در سگ و گربه | اقدامات اورژانسی و زمان مراجعه به دامپزشک

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر