همین حالا مشاوره دامپزشکی آنلاین بگیرید

تومور سلول بازال در سگ و گربه | تشخیص، جراحی و پیش آگهی

خلاصه: تومور سلول بازال (Basal Cell Tumor) یکی از شایع ترین تومورهای پوستی خوش خیم در سگ و گربه است که از سلول های لایه بازال اپیدرم منشا میگیرد. این تومور معمولا بصورت یک توده منفرد، گرد، سفت و بدون مو روی سر، گردن یا اندام های حرکتی ظاهر میشود و رشد کندی دارد. در سگ ها بیش از ۹۰ درصد موارد خوش خیم هستند و با جراحی کامل درمان میشوند. در گربه ها، نوع بدخیم تر (Basal Cell Carcinoma) نادر است ولی میتواند تهاجمی باشد. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را درباره تشخیص، جراحی و پیش آگهی این تومور تخصصی بررسی میکنیم.

سگ ۷ ساله تون از نژاد پودل، یه توده گرد و سفت به اندازه یه نخود روی سرش درآورده که چند ماهه هست ولی بزرگتر نشده. توده بدون مو، رنگش شبیه پوست اطراف (گاهی تیره تر یا روشن تر)، و کاملا متحرکه. میبرینش دامپزشکی، دامپزشک با FNA (آسپیراسیون سوزنی) نمونه برداری میکنه و زیر میکروسکوپ سلول های یکنواخت بازالوئید میبینه و میگه: "تومور سلول بازال (Basal Cell Tumor) هست — خوش خیمه، ولی بهتره با جراحی برداشته بشه." تومور سلول بازال (Basal Cell Tumor - BCT) یکی از شایع ترین تومورهای پوستی خوش خیم در سگ و گربه است که از سلول های لایه بازال (Basal Layer) اپیدرم یا فولیکول مو منشا میگیره. این تومور معمولا در سگ های میانسال تا مسن (میانگین ۶-۸ سالگی) و در نژادهای پودل، کوکر اسپانیل، کری بلو تریر و سیبرین هاسکی دیده میشود. در گربه ها، BCT دومین تومور شایع پوستی پس از تومورهای پستانی است و معمولا در گربه های مسن (۱۰-۱۲ سالگی) و نژادهای سیامی، هیمالین و پرشین رخ میدهد. خبر خوب: در سگ ها بیش از ۹۰ درصد BCTها خوش خیم هستن، رشد کندی دارن، متاستاز نمیدن، و با جراحی کامل (Excisional Biopsy) برای همیشه درمان میشن. ولی افتراق از سایر تومورهای بدخیم پوستی مثل کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) و ملانوما با FNA یا بیوپسی ضروریه. بیاین این تومور رو عمیق بررسی کنیم.

پاتولوژی و طبقه بندی تومور سلول بازال

منشا و انواع هیستوپاتولوژی

تومور سلول بازال از سلول های Germinative لایه بازال اپیدرم یا ماتریکس فولیکول مو منشا میگیره. سلول های تومورال شبیه سلول های بازال طبیعی هستن: یکنواخت (Monomorphic)، کوچیک، با سیتوپلاسم کم و هسته تیره (Hyperchromatic)، در ردیف های موازی (Palisading) در حاشیه لوبول ها قرار میگیرن. انواع هیستوپاتولوژی: Solid (توده ای)، Cystic (کیستیک)، Ribbon (نواری)، Medusoid (عروس دریایی — با استرومای موکوئیدی). نوع Solid شایع ترین در سگ و نوع Cystic شایع ترین در گربه است.

خوش خیم در برابر بدخیم

Basal Cell Tumor (BCT) خوش خیم: شایع ترین (بیش از ۹۰ درصد در سگ). تومور محدود (Well-circumscribed)، کپسول دار، بدون تهاجم به بافت اطراف، بدون متاستاز. رشد کند (ماه ها تا سال ها).
Basal Cell Carcinoma (BCC) بدخیم: نادر (کمتر از ۱۰ درصد). تومور با حاشیه نامشخص و infiltrative، تهاجم به بافت اطراف، گاهی اولسر (زخم) شدن. متاستاز به غدد لنفاوی منطقه ای نادر ولی ممکنه. در گربه ها، BCC از سگ ها شایع تر و تهاجمی تر است.

علائم بالینی

توده منفرد (Solitary)، گرد یا بیضی، با حاشیه مشخص.
اندازه: ۰.۵ تا ۱۰ سانتیمتر (معمولا ۱-۳ سانتیمتر).
قوام: سفت (Firm) یا گاهی کیستیک (نرم و فلوکچوانت).
سطح: بدون مو (Alopecic)، صاف یا زخم شونده (Ulcerated).
رنگ: شبیه پوست طبیعی، یا هیپرپیگمانته (قهوه ای-سیاه).
محل: سر، گردن، اندام های حرکتی (هر جایی از بدن).
رشد کند (ماه ها تا سال ها).

تشخیص

FNA (آسپیراسیون سوزنی ظریف): اولین قدم. اسمیرهای سلولی (Highly Cellular) با سلول های یکنواخت بازالوئید: کوچیک، گرد تا بیضی، سیتوپلاسم کم و بازوفیلیک، هسته تیره و گرد، نسبت N:C بالا. این سلول ها در گروه های منسجم (Cohesive Clusters) و گاهی با آرایش Palisading در حاشیه دیده میشن. اجسام ملانین (Melanin Granules) در برخی موارد (Pigmented BCT).
بیوپسی (Excisional یا Punch): استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی و افتراق BCT خوش خیم از BCC بدخیم. BCC تهاجمی: طناب های سلولی infiltrative به درم عمقی و زیرجلد، desmoplasia (فیبروز استروما).
ایمونوهیستوشیمی (IHC): در موارد مشکوک. BCT برای Cytokeratin AE1/AE3 و p63 مثبته.

تشخیص افتراقی

سایر تومورهای سلول گرد: لنفوم پوستی (Lymphoma)، هیستیوسیتوم، تومور ماست سل (Mast Cell Tumor)، ملانومای آملانوتیک.
کیست سباسه (Sebaceous Cyst).
هیپرپلازی غدد سباسه (Sebaceous Hyperplasia).

درمان

۱. جراحی (Surgical Excision) - درمان انتخابی

BCT خوش خیم: برداشتن کامل توده با حاشیه ۱ سانتیمتر (Wide Excision).成功率接近 ۱۰۰ درصد. عود بعد از جراحی ناقص ممکنه (۱۰-۱۵ درصد).
BCC بدخیم: جراحی رادیکال با حاشیه وسیع (۲-۳ سانتیمتر) + برداشتن غدد لنفاوی منطقه ای در صورت درگیری. در موارد متاستاتیک: شیمی درمانی (کاربوپلاتین، داکسوروبیسین) یا رادیوتراپی.

۲. کرایوسرجری (Cryosurgery) یا لیزر

برای تومورهای کوچیک و سطحی (کمتر از ۱ سانتیمتر).

چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟

هر توده جدید روی پوست (حتی کوچیک).
توده ای که زخم شده، خونریزی داره، یا بسرعت رشد میکنه.
بزرگ شدن غدد لنفاوی منطقه ای (احتمال BCC بدخیم).

مطالب مرتبط

سوالات متداول

❓ تومور سلول بازال در سگ چیه و خطرناکه؟

تومور سلول بازال (Basal Cell Tumor) یکی از شایع ترین تومورهای پوستی خوش خیم در سگ هاست. این تومور از سلول های لایه بازال اپیدرم منشا میگیرد و بصورت یه توده منفرد، گرد، سفت و بدون مو روی پوست ظاهر میشود. در سگ ها بیش از ۹۰ درصد موارد کاملا خوش خیم هستن: رشد کندی دارن، متاستاز نمیدن، و با جراحی کامل برای همیشه درمان میشن. نوع بدخیم (Basal Cell Carcinoma) در سگ نادر است (کمتر از ۱۰ درصد). نژادهای مستعد: پودل، کوکر اسپانیل، کری بلو تریر. تشخیص با FNA یا بیوپسی انجام میشود.

❓ فرق تومور سلول بازال (BCT) با کارسینوم سلول بازال (BCC) چیه؟

BCT خوش خیم: تومور محدود و کپسول دار، بدون تهاجم به بافت اطراف، بدون متاستاز. رشد کند (ماه ها تا سال ها). BCC بدخیم: تومور با حاشیه نامشخص و infiltrative، تهاجم به درم عمقی و زیرجلد، گاهی زخم شونده. متاستاز به غدد لنفاوی نادر ولی ممکنه. در سگ ها بیش از ۹۰ درصد موارد BCT خوش خیم هستن. در گربه ها، BCC از سگ ها شایع تر و تهاجمی تر است. تشخیص افتراقی فقط با بیوپسی و هیستوپاتولوژی ممکنه (FNA نمیتونه قطعی افتراق بده).

❓ درمان تومور سلول بازال چیه و آیا عود میکنه؟

درمان انتخابی: جراحی با برداشتن کامل توده (Wide Excision) با حاشیه ۱ سانتیمتر. برای BCT خوش خیم،成功率 تقریبا ۱۰۰ درصد و عود بعد از جراحی کامل بسیار نادره. اگه جراحی ناقص باشه (حاشیه تمیز نباشه)، احتمال عود ۱۰-۱۵ درصد هست. برای BCC بدخیم: جراحی رادیکال با حاشیه وسیع تر (۲-۳ سانتیمتر) و در صورت متاستاز، شیمی درمانی یا رادیوتراپی. کرایوسرجری (فریز کردن) یا لیزر برای تومورهای کوچیک (کمتر از ۱ سانتیمتر) هم موثره.

❓ آیا تومور سلول بازال در گربه هم دیده میشه؟

بله. تومور سلول بازال دومین تومور شایع پوستی در گربه هاست (پس از تومورهای پستانی). در گربه های مسن (۱۰-۱۲ سالگی) و نژادهای سیامی، هیمالین و پرشین شایع تره. نوع کیستیک (Cystic BCT) در گربه ها شایع ترین فرم هیستوپاتولوژیه. در گربه ها، BCC (نوع بدخیم) از سگ ها شایع تر است و ممکنه تهاجمی تر باشه. درمان مثل سگ هاست: جراحی با حاشیه تمیز.

❓ آیا FNA (آسپیراسیون سوزنی) برای تشخیص تومور سلول بازال کافیه؟

FNA تست اولیه عالی برای تشخیص BCT است. سلول های بازالوئید یکنواخت (Monomorphic) با آرایش Palisading در حاشیه لوبول ها، تصویر سیتولوژی کلاسیک BCT رو میسازه. FNA میتونه BCT رو از سایر تومورهای سلول گرد (لنفوم، هیستیوسیتوم، ماست سل) افتراق بده. ولی FNA نمیتونه قطعی BCT خوش خیم رو از BCC بدخیم افتراق بده. برای افتراق قطعی و بررسی حاشیه های تهاجم، بیوپسی (Excisional Biopsy) ضروریه.

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر