مشاهده مشاوران

خلاصه: هیپرکلسمی (افزایش کلسیم توتال یا یونیزه خون) یه اختلال الکترولیتی مهم و بالقوه خطرناک در سگ و گربه است که می‌تونه از علل خوش‌خیم (هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه، بیماری کلیوی) تا بدخیم (لنفوم، آدنوکارسینوم کیسه مقعدی، مولتیپل میلوما) متغیر باشه. علائم بالینی: PU/PD (تشنگی و ادرار زیاد)، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، استفراغ، یبوست، و در موارد شدید آریتمی قلبی و نارسایی حاد کلیه. تشخیص بر اساس اندازه‌گیری کلسیم یونیزه (iCa)، PTH، PTHrP، و بررسی malignancy (آسپیراسیون غدد لنفاوی، سونوگرافی شکم). درمان: مایع‌درما

سگ ۱۰ ساله‌تون این چند هفته‌ست که آب زیاد می‌خوره، ادرارش زیاد شده، بی‌حال و بی‌اشتها شده، و یه توده هم توی گردنش (غدد لنفاوی) بزرگ شده. آزمایش خون نشون میده کلسیم خونش ۱۴ mg/dL هست (نرمال: ۹-۱۱.۵). دامپزشک می‌گه: "باید دنبال لنفوم بگردیم." هیپرکلسمی (Hypercalcemia) یعنی افزایش کلسیم توتال بالای ۱۲ mg/dL یا کلسیم یونیزه بالای ۱.۴ mmol/L — یه یافته آزمایشگاهی که همیشه باید جدی گرفته بشه. در سگ‌ها، شایع‌ترین علت هیپرکلسمی بدخیمی‌ها (Malignancy-associated Hypercalcemia) هستن — لنفوم (سرطان غدد لنفاوی) و آدنوکارسینوم کیسه مقعدی (Apocrine Gland Anal Sac Adenocarcinoma) در صدر لیست. در گربه‌ها، نارسایی کلیه و هیپرکلسمی ایدیوپاتیک شایع‌تره. هیپرکلسمی شدید (کلسیم توتال بالای ۱۵-۱۶ mg/dL) می‌تونه باعث نارسایی حاد کلیه (به خاطر انقباض عروق کلیوی و کلسیفیکاسیون بافت کلیه)، آریتمی قلبی (کوتاه شدن فاصله QT در ECG)، و کما بشه. بیاین این اختلال الکترولیتی مهم رو عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی: تنظیم کلسیم در بدن

هورمون‌های تنظیم‌کننده کلسیم

کلسیم خون توسط سه هورمون اصلی تنظیم می‌شه: ۱) هورمون پاراتیروئید (PTH): از غدد پاراتیروئید (۴ غده کوچیک در کنار تیروئید) ترشح می‌شه. کلسیم رو با افزایش بازجذب کلیوی، افزایش جذب روده‌ای (از طریق فعال‌سازی ویتامین D)، و افزایش بازجذب استخوانی (Osteoclast activation) بالا می‌بره. ۲) کلسی‌تریول (ویتامین D3 فعال): جذب روده‌ای کلسیم و فسفر رو افزایش میده. ۳) کلسی‌تونین (Calcitonin): از سلول‌های C تیروئید ترشح می‌شه و کلسیم رو پایین میاره (با مهار استئوکلاست‌ها).

کلسیم توتال در برابر کلسیم یونیزه

کلسیم توتال سرم شامل سه فراکسیونه: ۱) کلسیم یونیزه (iCa) — فرم فعال بیولوژیک (۵۰٪). ۲) کلسیم متصل به آلبومین (۴۰٪). ۳) کلسیم متصل به آنیون‌ها (سیترات، فسفات — ۱۰٪). در هیپوآلبومینمی (آلبومین پایین)، کلسیم توتال بطور کاذب پایین نشون داده می‌شه (Pseudohypocalcemia). فرمول تصحیح: Corrected Ca = Measured Ca + [0.8 × (4 - Albumin)]. برای تشخیص دقیق، همیشه کلسیم یونیزه (iCa) اندازه‌گیری بشه.

علل هیپرکلسمی

۱. بدخیمی‌ها (Malignancy-associated) — شایع‌ترین در سگ

• لنفوم (Lymphoma): شایع‌ترین علت در سگ (۳۰-۴۰٪ موارد هیپرکلسمی). لنفوم سلول T (مدیاستینال) بیشتر از سلول B هیپرکلسمی میده. مکانیسم: ترشح PTHrP (Parathyroid Hormone-related Protein) توسط سلول‌های لنفومی.
• آدنوکارسینوم کیسه مقعدی (Anal Sac Adenocarcinoma): دومین علت شایع. حتی تومورهای کوچیک (چند میلیمتری) می‌تونن هیپرکلسمی شدید ایجاد کنن. همیشه کیسه‌های مقعدی رو رکتال معاینه کنین!
• مولتیپل میلوما و سایر بدخیمی‌های هماتولوژیک.
• متاستاز استخوانی (استئولیز).

۲. هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه (Primary Hyperparathyroidism)

• آدنوم (تومور خوش‌خیم) یکی از غدد پاراتیروئید که بطور خودمختار PTH ترشح می‌کنه. در سگ‌های مسن (میانگین ۱۰-۱۲ سال)، بخصوص کیشوند (Keeshond).
• یافته آزمایشگاهی کلاسیک: هیپرکلسمی + هیپوفسفاتمی (فسفر پایین) + PTH بالا. این ترکیب پاتوگنومونیکه.

۳. بیماری کلیوی

• نارسایی حاد کلیه (خصوصاً نفروتوکسیکوز با اتیلن گلیکول/ضدیخ).
• CKD مزمن (هیپرکلسمی در CKD معمولاً خفیف تا متوسطه).

۴. سایر علل

• هیپوآدرنوکورتیسیسم (بیماری آدیسون): در ۳۰٪ موارد هیپرکلسمی خفیف دارن.
• مسمومیت با ویتامین D: رودنتیسایدهای حاوی کوله‌کلسیفرول (Cholecalciferol)، پماد پسوریازیس (کلسی‌پوتریول).
• گرانولوماتوز (بلاستومایکوز، شیستوزومیازیس).

علائم بالینی

• PU/PD (تشنگی و ادرار زیاد): هیپرکلسمی باعث مقاومت کلیه به ADH می‌شه (دیابت بیمزه نفروژنیک).
• بی‌حالی، بی‌اشتهایی، استفراغ، یبوست.
• ضعف عضلانی، لرزش، تشنج (در موارد شدید).
• آریتمی قلبی (کوتاه شدن QT).
• نارسایی حاد کلیه (آزوتمی، الیگوری).

تشخیص

• کلسیم یونیزه (iCa): استاندارد طلایی. تحت تاثیر آلبومین نیست.
• PTH: افتراق هیپرکلسمی PTH-dependent (هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه) از PTH-independent (بدخیمی، ویتامین D).
• PTHrP: در بدخیمی‌ها بالا می‌ره.
• پنل کامل: CBC، بیوشیمی، UA، رادیوگرافی و سونوگرافی شکم و گردن، آسپیراسیون غدد لنفاوی، رکتال معاینه.

درمان

درمان اورژانسی هیپرکلسمی شدید (iCa بالای ۱.۸ mmol/L)

• مایع‌درمانی با سالین ۰.۹٪: کلسیم رو رقیق می‌کنه و دفع کلیوی رو زیاد می‌کنه.
• فورزماید (Furosemide): بعد از اصلاح کم‌آبی. دفع کلیوی کلسیم رو افزایش میده.
• گلوکوکورتیکوئیدها: دگزامتازون یا پردنیزولون. در لنفوم و مولتیپل میلوما موثر. جذب روده‌ای کلسیم رو کم می‌کنن.
• بیس‌فسفونات‌ها (پامیدرونات، زولدرونیک اسید): مهارکننده‌های قوی استئوکلاست. استاندارد طلایی برای هیپرکلسمی مقاوم.

مطالب مرتبط

• علت سرطان در سگ و گربه | انواع شایع و درمان
• علت بیماری کلیوی در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• بیماری آدیسون در سگ | علائم، بحران آدیسون و درمان
• علت تشنج در سگ و گربه | اقدامات اورژانسی و زمان مراجعه به دامپزشک
• علت یبوست در سگ و گربه | درمان خانگی و زمان مراجعه به دامپزشک

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر