مشاهده مشاوران

خلاصه: سندرم آسپیراسیون مکونیوم (Meconium Aspiration Syndrome - MAS) یک اورژانس تنفسی در نوزادان تازه متولد شده (توله سگ و بچه گربه) است که زمانی رخ میدهد که جنین در داخل رحم یا حین تولد، مکونیوم (اولین مدفوع تیره و قیری رنگ) را دفع کرده و آن را به همراه مایع آمنیوتیک به داخل ریه ها آسپیره (تنفس) کند. این وضعیت معمولا در اثر هیپوکسی (کمبود اکسیژن) جنینی ایجاد میشود که باعث شل شدن اسفنکتر مقعد و دفع زودهنگام مکونیوم میگردد. مکونیوم آسپیره شده باعث انسداد مکانیکی راه های هوایی، پنومونیت شیمیایی (التهاب شدید ناشی از اسیدهای صفراوی و آنزیم های مکونیوم)، و غیرفعال کردن سورفاکتانت (Surfactant) ریوی میشود. نتیجه: سندرم زجر تنفسی حاد (RDS) در نوزاد، با تنفس سخت، سیانوز (لثه های بنفش)، و در صورت عدم درمان، مرگ. تشخیص بر اساس شرح حال (تولد سخت، هیپوکسی)، مشاهده مکونیوم روی پوست و دهان نوزاد، و علائم تنفسی شدید است. درمان: ساکشن فوری دهان و راه هوایی، اکسیژن درمانی، و در موارد شدید، تهویه مکانیکی و سورفاکتانت درمانی. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

سگ ماده تون از نژاد بولداگ انگلیسی، بعد از یه زایمان سخت و طولانی (Dystocia)، ۴ تا توله به دنیا آورده. سه تاشون سرحال و شاداب هستن، ولی توله چهارم ضعیفه، نفس نمیکشه و لثه هاش بنفش-خاکستری (سیانوتیک) شده. روی پوستش یه ماده لزج، چسبناک و سبز-قهوه ای تیره (مکونیوم) مشاهده میکنین. دامپزشک اورژانسی میگه: "توله دچار سندرم آسپیراسیون مکونیوم (Meconium Aspiration Syndrome - MAS) شده — باید فورا ساکشن بشه و اکسیژن بگیره." مکونیوم (Meconium) اولین مدفوع جنین است که در طول دوران بارداری در روده ها تجمع میابد. مکونیوم یک ماده چسبناک، قیری شکل، به رنگ سبز-قهوه ای تیره، و حاوی آب (۷۰-۸۰ درصد)، سلول های اپیتلیال روده، موی بلعیده شده (Lanugo)، ورنیکس کازئوزا، اسیدهای صفراوی، آنزیم های پانکراسی، و نمک های صفراوی است. در شرایط طبیعی، مکونیوم تا پس از تولد در روده باقی مانده و طی ۲۴-۴۸ ساعت اول تولد دفع میشود. ولی در شرایط هیپوکسی (کمبود اکسیژن) جنینی، که معمولا در زایمان های سخت (Dystocia)، پیچ خوردگی بند ناف، یا جداشدگی زودرس جفت اتفاق میفتد، بدن جنین واکنش "Diving Reflex" (واکنش شیرجه) نشان میدهد: جریان خون به ارگان های حیاتی (مغز، قلب، غدد فوق کلیوی) افزایش یافته و جریان خون به روده ها کاهش میابد. هیپوکسی روده باعث شل شدن اسفنکتر مقعد و دفع زودهنگام مکونیوم به داخل مایع آمنیوتیک میشود. همزمان، هیپوکسی شدید باعث تحریک مرکز تنفس در مغز شده و جنین در داخل رحم، مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم را به داخل ریه ها آسپیره (تنفس) میکند. مکونیوم وارد ریه ها شده و سه مشکل اصلی ایجاد میکند: ۱) انسداد مکانیکی راه های هوایی (پلاگ های مکونیومی)، ۲) پنومونیت شیمیایی (التهاب شدید ناشی از اسیدهای صفراوی و آنزیم ها)، ۳) غیرفعال کردن سورفاکتانت (Surfactant) ریوی که باعث کلاپس آلوئول ها (Atelectasis) میشود. نتیجه: سندرم زجر تنفسی حاد (RDS) در نوزاد. بیاین این اورژانس نوزادی را عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی MAS

علل زمینه ای: هیپوکسی جنینی

• شایع ترین علت دفع زودهنگام مکونیوم و آسپیراسیون آن، هیپوکسی (کمبود اکسیژن) جنین در حین زایمان است. علل هیپوکسی جنینی در سگ و گربه: ۱) زایمان سخت و طولانی (Dystocia) خصوصا در نژادهای براکیسفالیک (بولداگ، پاگ، پرشین). ۲) پیچ خوردگی یا فشردگی بند ناف. ۳) جداشدگی زودرس جفت (Placental Abruption). ۴) اینرسی رحمی (Uterine Inertia) و زایمان طولانی. ۵) بیماری های مادر (کم خونی، هیپوگلیسمی، هیپوکلسمی). ۶) اندازه بزرگ جنین نسبت به کانال زایمانی (Fetopelvic Disproportion).

سه مکانیسم آسیب ریوی

• انسداد مکانیکی: ذرات مکونیوم بصورت فیزیکی راه های هوایی (برونشیول ها و آلوئول ها) را مسدود میکنند. انسداد کامل باعث کلاپس آلوئول ها (Atelectasis) و انسداد ناقص باعث Air Trapping (حبس هوا در آلوئول ها) و آمفیزم میشود.
• پنومونیت شیمیایی: اسیدهای صفراوی، آنزیم های پروتئولیتیک (تریپسین، کیموتریپسین)، و فسفولیپاز A2 موجود در مکونیوم، مستقیما به اپیتلیوم آلوئولی و سلول های اندوتلیال مویرگ ها آسیب زده و باعث التهاب شدید، نکروز اپیتلیال، و نشت مایع غنی از پروتئین (ادم ریوی) میشوند. سیتوکین های التهابی (TNF-alpha، IL-1، IL-6، IL-8) آزاد شده و التهاب را تشدید میکنند.
• غیرفعال کردن سورفاکتانت: سورفاکتانت (Surfactant) یک ماده فسفولیپیدی-پروتئینی است که توسط سلول های آلوئولی نوع II ترشح شده و کشش سطحی آلوئول ها را کاهش میدهد و از کلاپس آنها جلوگیری میکند. اسیدهای چرب آزاد، نمک های صفراوی و پروتئین های مکونیوم، سورفاکتانت را غیرفعال کرده و باعث Atelectasis منتشر میشوند.

علائم بالینی

• توله یا بچه گربه تازه متولد شده با تنفس سخت و غیرعادی (Dyspnea)، تنفس سریع (Tachypnea)، یا آپنه (قطع تنفس).
• سیانوز (لثه ها و زبان بنفش-خاکستری).
• مکونیوم (رنگ آمیزی سبز-قهوه ای) روی پوست، موها و بند ناف.
• ضعف، عدم توانایی در شیر خوردن، بی حالی.
• برادیکاردی (کندی ضربان قلب) یا آریتمی.

درمان اورژانسی

۱. ساکشن فوری راه هوایی

• بلافاصله پس از تولد، دهان و حلق توله را با سرنگ حبابی (Bulb Syringe) یا کاتتر ساکشن سایز کوچک (۶-۸ French) تمیز کنید. ساکشن باید قبل از اولین تنفس موثر انجام شود. اگر توله نفس کشیده و مکونیوم وارد ریه شده، ساکشن تراشه (Tracheal Suction) با لوله داخل تراشه (ET Tube) ضروری است.

۲. اکسیژن درمانی

• توله را در انکوباتور با اکسیژن ۴۰-۶۰ درصد قرار دهید. در صورت عدم تنفس خودبخودی: تهویه با فشار مثبت (PPV) با Ambu Bag و ماسک صورت یا لوله داخل تراشه.

۳. سورفاکتانت درمانی

• در موارد شدید، سورفاکتانت طبیعی یا سنتتیک (Curosurf، Survanta) از طریق لوله داخل تراشه به ریه ها تزریق میشود. سورفاکتانت، کشش سطحی را کاهش داده و آلوئول های کلاپس شده را باز میکند.

مطالب مرتبط

• سندرم زجر تنفسی حاد (ARDS) در سگ و گربه
• پنومونی (ذات الریه) در سگ و گربه
• پیومترا (عفونت رحم) در سگ و گربه
• هیپوگلیسمی در سگ و گربه
• علت کم خونی و رنگ پریدگی لثه

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر