پنومونی در سگ و گربه | انواع، تشخیص و درمان ذات‌الریه
سگ ۸ ساله‌تون که میاستنی گراویس و مگاازوفاگوس داره و مدام غذا رو برمی‌گردونه، این چند روزه تب کرده، سرفه‌های مرطوب و خلط‌دار داره، بی‌حال و بی‌اشتها شده، و تنفسش تند و سطحی شده. می‌برینش دامپزشکی، رادیوگرافی قفسه سینه نشون میده که بخش‌هایی از ریه (لوب‌های میانی و راست) سفید و کدر شدن — الگوی آلوئولی کلاسیک پنومونی آسپیراسیون. پنومونی (Pneumonia) یعنی التهاب پارانشیم ریه — آلوئول‌ها (کیسه‌های هوایی) که باید پر از هوا باشن، پر از چرک، مایع التهابی، موکوس و سلول‌های التهابی میشن. نتیجه: اکسیژن نمی‌تونه از آلوئول به خون منتقل بشه ← هیپوکسمی (کاهش اکسیژن خون) ← تنگی نفس، سیانوز، و در موارد شدید، سپسیس و شوک. پنومونی چهارمین علت شایع مرگ در سگ‌هاست. شایع‌ترین نوع در سگ: پنومونی آسپیراسیون (ورود محتویات معده، غذا، یا مواد خارجی به ریه). در گربه: پنومونی باکتریایی ثانویه به عفونت‌های ویروسی تنفسی. بیاین این بیماری رو عمیق بررسی کنیم.
انواع پنومونی
۱. پنومونی آسپیراسیون (Aspiration Pneumonia)
- شایع‌ترین نوع در سگ. ورود محتویات معده (اسید، غذا، باکتری)، بزاق، یا مواد خارجی به راه هوایی تحتانی و ریه‌ها.
- علل زمینه‌ای: مگاازوفاگوس (شایع‌ترین)، میاستنی گراویس، تشنج حین یا بعد از حمله، بیهوشی عمومی (ریفلاکس معده)، بیماری‌های حنجره (فلجی حنجره)، براکیسفالیک‌ها (پاگ، بولداگ)، تغذیه اجباری نادرست.
- پاتوژنز: اسید معده باعث پنومونیت شیمیایی (التهاب استریل) میشه که ۱۲-۲۴ ساعت بعد، با عفونت باکتریایی ثانویه (از فلور دهان و معده) همراه میشه.
۲. پنومونی باکتریایی اولیه
- در سگ: Bordetella bronchiseptica (سرفه لانه‌ای که به ریه گسترش پیدا کنه)، Streptococcus zooepidemicus (پنومونی هموراژیک حاد و کشنده)، E. coli، Pasteurella، Klebsiella، Mycoplasma.
- در گربه: ثانویه به کالیسی‌ویروس و هرپس، Bordetella، Mycoplasma felis.
۳. پنومونی قارچی (Fungal Pneumonia)
- Blastomyces dermatitidis (در ایران نادر)، Histoplasma capsulatum، Coccidioides immitis، Aspergillus fumigatus. در سگ‌های با نقص ایمنی یا مصرف‌کننده کورتون طولانی‌مدت.
۴. پنومونی انگلی (Parasitic Pneumonia)
- مهاجرت لارو کرم‌های روده‌ای (توکسوکارا، کرم قلابدار) از ریه. سرفه در توله‌های آلوده. ائوزینوفیلی در CBC و BAL.
علائم بالینی
- سرفه مرطوب و خلط‌دار (Productive Cough).
- تب (۴۰-۴۱ درجه) یا هیپوترمی (در سپسیس).
- بی‌حالی و بی‌اشتهایی.
- تنگی نفس (Dyspnea)، تنفس سریع (Tachypnea)، تنفس شکمی.
- ترشحات چرکی بینی (Mucopurulent Nasal Discharge).
- لثه‌های بنفش/خاکستری (سیانوز).
- صداهای کراکل (Crackles) در سمع ریه.
تشخیص
- رادیوگرافی قفسه سینه: الگوی آلوئولی (Air Bronchograms، لوب‌های کدر)، توزیع اغلب در لوب‌های شکمی (Ventral) در آسپیراسیون.
- CBC: لکوسیتوز با شیفت چپ (نوتروفیلی)، یا لکوپنی در سپسیس.
- Transtracheal Wash (TTW) یا BAL: نمونه‌برداری استریل از راه هوایی تحتانی برای کشت و آنتی‌بیوگرام.
درمان
۱. آنتی‌بیوتیک
- قبل از آماده شدن کشت: آمپی‌سیلین/آموکسی‌سیلین + انروفلوکساسین (یا ماربوفلوکساسین). پوشش علیه گرم منفی و بی‌هوازی (آسپیراسیون). بعد از کشت: بر اساس آنتی‌بیوگرام.
- مدت درمان: حداقل ۴-۶ هفته (تا پاک شدن کامل رادیوگرافی).
۲. مراقبت حمایتی
- اکسیژن‌تراپی: در صورت هیپوکسمی (SpO2 زیر ۹۵٪).
- نبولایزر با سالین هایپرتونیک: رقیق کردن ترشحات.
- فیزیوتراپی تنفسی (Coupage): ضربات آروم با کف دست به دیواره قفسه سینه برای شل کردن و تخلیه ترشحات.
- مایع‌درمانی وریدی.
چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- تنگی نفس، تنفس با دهان باز، لثه‌های بنفش.
- تب بالا و بی‌حالی شدید.
- سرفه مرطوب همراه با خلط خونی.
- فروپاشی.
مطالب مرتبط
سوالات متداول
❓ پنومونی آسپیراسیون چیه و چرا در سگ شایعه؟
پنومونی آسپیراسیون یعنی ورود محتویات معده (اسید، غذا، باکتری)، بزاق، یا مواد خارجی به ریه ها. این شایع ترین نوع پنومونی در سگ هاست. علل زمینه ای: مگاازوفاگوس (گشادی مری و برگشت غذا)، میاستنی گراویس، تشنج، بیهوشی عمومی (ریفلاکس معده)، فلجی حنجره، و نژادهای براکیسفالیک (پاگ، بولداگ). اسید معده ابتدا یه التهاب شیمیایی استریل (پنومونیت) ایجاد میکنه، سپس باکتری های دهان و معده (بی هوازی ها و گرم منفی ها) عفونت ثانویه ایجاد میکنن. لوب های شکمی (Ventral) ریه بیشتر درگیر میشن (لوب میانی راست شایع ترین). درمان: آنتی بیوتیک وسیع الطیف + درمان علت زمینه ای.
❓ آیا پنومونی سگ و گربه واگیرداره؟
بستگی به عامل ایجاد کننده داره. پنومونی باکتریایی اولیه (Bordetella، Streptococcus، Mycoplasma) میتونه از طریق قطرات تنفسی (سرفه، عطسه) به سگ ها و گربه های دیگه منتقل بشه. Bordetella bronchiseptica بین سگ و گربه هم منتقل میشه. پنومونی قارچی (Blastomyces، Histoplasma) از طریق استنشاق اسپور از خاک آلوده ایجاد میشه و بین حیوانات واگیردار نیست. پنومونی آسپیراسیون غیرواگیره. پنومونی انگلی (مهاجرت لارو توکسوکارا) هم غیرواگیره.
❓ فیزیوتراپی تنفسی (Coupage) چطور انجام میشه؟
Coupage یه تکنیک فیزیوتراپی تنفسی برای کمک به تخلیه ترشحات از ریه است. روش: با کف دست به شکل قاشق (Cupped Hand)، ضربات آروم و ریتمیک به دیواره قفسه سینه (روی لوب های درگیر) وارد کنین. هدف: شل کردن موکوس و ترشحات چسبنده از دیواره برونش ها و آلوئول ها تا سگ بتونه سرفه کنه و خلط رو بیرون بریزه. فرکانس: هر ۴-۶ ساعت، هر بار ۵-۱۰ دقیقه. بعد از Coupage، سگ رو تشویق به فعالیت ملایم یا سرفه کنین. همراه با نبولایزر (بخور با سالین هایپرتونیک) موثرتره.
❓ درمان پنومونی چقدر طول میکشه؟
پنومونی باکتریایی نیاز به آنتی بیوتیک طولانی مدت داره. دوره استاندارد: حداقل ۴-۶ هفته و تا ۲ هفته بعد از پاک شدن کامل رادیوگرافی قفسه سینه ادامه پیدا کنه. قطع زودهنگام آنتی بیوتیک شایع ترین علت عود (Relapse) و تشکیل آبسه ریوی است. تب معمولا ظرف ۴۸-۷۲ ساعت قطع میشه، ولی سرفه و علائم رادیوگرافی ممکنه ۲-۴ هفته طول بکشه تا بهبود کامل پیدا کنه. سگ های مبتلا به مگاازوفاگوس و آسپیراسیون مکرر ممکنه دچار پنومونی عودکننده بشن.
❓ آیا پنومونی در گربه با سگ فرق داره؟
بله. تفاوت های اصلی: ۱) شیوع: پنومونی در گربه ها بسیار کمتر از سگ هاست. ۲) علت: در گربه ها، پنومونی اغلب ثانویه به عفونت های ویروسی تنفسی (کالیسی ویروس، هرپس ویروس) است که سیستم دفاعی ریه رو ضعیف میکنن و اجازه ورود باکتری ها رو میدن. در سگ ها، آسپیراسیون شایع ترین علته. ۳) عوامل باکتریایی: در گربه ها Mycoplasma felis، Bordetella bronchiseptica، Pasteurella multocida شایع تر هستن. ۴) علائم: گربه ها اغلب سرفه نمیکنن و علائمشون مبهم تره (فقط بی حالی، بی اشتهایی، و تنفس تند). ۵) درمان مشابه سگ هاست: آنتی بیوتیک + اکسیژن + نبولایزر.
🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟
همین حالا مشاوره بگیر