مشاهده مشاوران

خلاصه: مگاکولون (Megacolon) یک سندرم ناتوان کننده در گربه هاست که با اتساع شدید و فقدان حرکات پریستالتیک روده بزرگ مشخص میشود و منجر به تجمع مدفوع سفت و خشک، یبوست شدید و مقاوم به درمان، زورپیچ (Tenesmus)، بی اشتهایی، کاهش وزن و در موارد شدید، انسداد کامل روده و <a href="/disease/estefragh-sag/">استفراغ</a> مدفوعی میشود. مگاکولون به دو فرم اولیه (ایدیوپاتیک) و ثانویه تقسیم میشود. فرم ایدیوپاتیک (شایع ترین) یک اختلال عملکردی عضلات صاف روده بزرگ با علت ناشناخته است که منجر به از دست رفتن تدریجی انقباضات پریستالتیک و اتساع غیرقابل برگشت کولون میگردد. فرم ثانویه در اثر انسداد مزمن خروجی لگن (شکستگی های التیام یافته لگن که کانال لگن را تنگ کرده اند)، تنگی مقعد، <a href="/disease/constipation-dog-cat/">یبوست مزمن</a> درمان نشده، یا بیماری های عصبی (ضایعه نخاعی در <a href="/disease/ivdd-dogs/">IVDD</a>) ایجاد میشود. تشخیص بر اساس شرح حال (یبوست مزمن مقاوم)، معاینه رکتال (اتساع شدید کولون)، رادیوگرافی (کولون پر از مدفوع سفت و متسع)، و رد علل متابولیک (هیپوکالمی، هیپرکلسمی، کم کاری تیروئید) است. درمان دارویی (لاکتولوز، سیساپراید، رژیم پرالیاف، تنقیه) در موارد خفیف تا متوسط موثر است، ولی در موارد شدید و مقاوم، جراحی (Subtotal Colectomy با آناستوموز کولون به رکتوم) تنها درمان قطعی است. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

گربه ۸ ساله تون که چند سال پیش با ماشین تصادف کرده بود و لگنش شکسته بود (و خودبخود جوش خورده)، از اون موقع دچار یبوست مزمن شده. هر چند روز یه بار با زور زیاد و درد، مدفوع سفت و خشکی دفع میکنه. این بار ولی ۵ روزه که هیچی دفع نکرده. شکمش بزرگ و سفت شده، بی اشتهاست، و امروز صبح استفراغ قهوه ای و بدبو (استفراغ مدفوعی) کرده. میبرینش دامپزشکی، رادیوگرافی شکم نشون میده که روده بزرگ بشدت گشاد شده و پر از مدفوع سفت و متراکم است. دامپزشک میگه: "مگاکولون (Megacolon) داره — کولونش دیگه حرکت نمیکنه. باید بستری بشه و تنقیه بشه، و احتمالا نیاز به جراحی داره." مگاکولون یک سندرم ناتوان کننده است که در آن روده بزرگ (Colon) بطور دائمی یا طولانی مدت گشاد شده و حرکات پریستالتیک خود را از دست داده است. کولون متسع، مثل یه کیسه شل و بی حرکت، مدفوع را در خود جمع کرده و آب آن را جذب میکند. مدفوع بشدت سفت، خشک و متراکم (Fecalith) شده و مثل سیمان در کولون گیر میکند. این توده سفت، کولون را بیشتر گشاد کرده و به دیواره آن آسیب میزند. چرخه معیوب: کولون گشاد میشود، حرکت نمیکند، مدفوع تجمع میابد، کولون بیشتر گشاد میشود. در مراحل پیشرفته، عضلات صاف کولون بطور غیرقابل برگشت تخریب شده و با بافت فیبروز جایگزین میشوند. در این مرحله، دیگه هیچ دارویی موثر نیست و تنها راه نجات گربه، جراحی Subtotal Colectomy (برداشتن بخش بزرگی از کولون) است. خبر خوب: جراحی Subtotal Colectomy یکی از موفق ترین جراحی های دامپزشکی است و بیش از ۹۰ درصد گربه ها پس از جراحی، زندگی طبیعی و راحتی دارند و فقط مدفوعشان کمی نرم تر از معمول میشود. بیاین این سندرم را عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی مگاکولون

مگاکولون ایدیوپاتیک (Idiopathic Megacolon)

• شایع ترین فرم در گربه های میانسال تا مسن (میانگین ۷-۸ سالگی)، بدون علت زمینه ای مشخص. در این فرم، یک اختلال عملکردی اولیه در عضلات صاف کولون وجود دارد. مطالعات پاتولوژی نشان داده اند که در کولون این گربه ها، تعداد سلول های گانگلیونی شبکه میانتریک (Myenteric Plexus/Auerbach's Plexus) کاهش یافته یا عملکرد آنها مختل شده است (Hypoganglionosis). شبکه میانتریک، مسئول ایجاد و هماهنگی امواج پریستالتیک در عضلات صاف روده است. کاهش سلول های گانگلیونی باعث فقدان پریستالسیس و اتساع تدریجی کولون میشود. علت این تخریب نورونی ناشناخته است (احتمالا خودایمنی، التهابی، یا دژنراتیو).

مگاکولون ثانویه (Secondary Megacolon)

• انسداد مکانیکی خروجی لگن: شایع ترین علت ثانویه. شکستگی های التیام یافته لگن (که در تصادف با ماشین در گربه های ولگرد بسیار شایع است) باعث تنگی کانال لگن (Pelvic Canal Stenosis) میشوند. استخوان های جوش خورده در موقعیت نامناسب، راه خروج مدفوع از کولون را مسدود میکنند. کولون برای غلبه بر این انسداد، انقباضات قوی تری انجام میدهد، ولی نهایتا خسته شده و گشاد میشود.
• تنگی مقعد (Anal Stricture): ثانویه به آبسه یا جراحی کیسه مقعدی.
• یبوست مزمن و طولانی مدت: به هر علتی (هیپوکالمی، هیپرکلسمی، کم کاری تیروئید، رژیم کم فیبر، چاقی).

علائم بالینی

• یبوست مزمن و پیشرونده: دفع مدفوع سفت، خشک، و کوچک (یا عدم دفع برای روزها).
• زورپیچ (Tenesmus): زور زدن مکرر و دردناک برای دفع، با خروج مقدار کمی مدفوع یا فقط موکوس خونی.
• اتساع شکم.
• بی اشتهایی، کاهش وزن، استفراغ (در موارد انسداد کامل).
• در معاینه رکتال: کولون بشدت متسع و پر از مدفوع سفت.

تشخیص و درمان

تشخیص

• رادیوگرافی شکم: استاندارد طلایی. کولون بشدت متسع، پر از مدفوع متراکم با دانسیته استخوانی. قطر کولون بیش از ۱.۵ برابر طول بدنه مهره L7.
• رد علل متابولیک: آزمایش خون (هیپوکالمی، هیپرکلسمی، کم کاری تیروئید).

درمان

۱. درمان دارویی (Medical Management) — برای موارد خفیف تا متوسط

• لاکتولوز (Lactulose): ملین اسمزی. آب را به داخل کولون میکشد و مدفوع را نرم میکند. دوز: ۰.۵-۱ ml/kg هر ۸-۱۲ ساعت خوراکی.
• سیساپراید (Cisapride): داروی پروکینتیک (Prokinetic). حرکات پریستالتیک کولون را تحریک میکند. فقط در مواردی که انسداد کامل وجود نداشته باشد.
• تنقیه (Enema): با آب گرم و روغن معدنی (Mineral Oil)، تحت سدیشن عمیق یا بیهوشی. هرگز از تنقیه های حاوی فسفات سدیم (Fleet Enema) در گربه استفاده نکنید (هیپرفسفاتمی کشنده!).

۲. جراحی (Subtotal Colectomy) — برای موارد مقاوم و پیشرفته

• برداشتن ۸۰-۹۰ درصد کولون (از سکوم تا proximal رکتوم) و آناستوموز ایلئوم به رکتوم (Ileorectal Anastomosis). موفقیت جراحی بالای ۹۰ درصد. عارضه اصلی: اسهال موقت پس از جراحی که معمولا طی ۱-۳ ماه بهبود میابد.

مطالب مرتبط

• علت یبوست در سگ و گربه
• علت استفراغ سگ
• بیماری دیسک بین مهره ای (IVDD) در سگ
• هیپرکلسمی در سگ و گربه
• کم کاری تیروئید در سگ

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر