مشاهده مشاوران

خلاصه: بیماری های رحم و تخمدان از شایع ترین و خطرناک ترین مشکلات در سگ های ماده عقیم نشده هستن که میتونن از یه عفونت ساده تا پیومترای چرکی کشنده و تومورهای بدخیم متغیر باشن. پیومترا (عفونت چرکی رحم) شایع ترین و اورژانسی ترین این بیماری هاست که در صورت عدم درمان فوری با جراحی، به سپسیس و مرگ منجر میشه. در این مقاله از پت منتور، تمام بیماری های رحم و تخمدان سگ شامل پیومترا، هایپرپلازی کیستیک آندومتر، متریت، تومورهای رحم و تخمدان و سندرم تخمدان باقیمانده رو با علائم، روش های تشخیص و درمان کامل بررسی میکنیم.

سگ ماده ۷ ساله تون از نژاد گلدن رتریور که عقیم نشده، این چند روزه یه کم بی اشتها شده و آب زیاد میخوره. فکر میکنین شاید گرمازدگی شده چون هوا گرمه. ولی امروز صبح میبینین که ترشحات چرکی و بدبویی از ناحیه تناسلیش خارج شده و یه گوشه افتاده و تب داره. سریع میبرینش دامپزشکی، دامپزشک بعد از معاینه و سونوگرافی میگه: "متاسفانه پیومترا داره، باید همین الان جراحی بشه." این سناریوی وحشتناک، کابوس مشترک صاحبان سگ های ماده عقیم نشده است. پیومترا (Pyometra) یا عفونت چرکی رحم، شایع ترین و خطرناک ترین بیماری رحم در سگ هاست که در صورت عدم درمان، به سپسیس (عفونت خون)، نارسایی حاد کلیه و مرگ منجر میشه. نکته تلخ ماجرا اینجاست که هر سگ ماده عقیم نشده ای در معرض خطره و با افزایش سن، این ریسک به شکل تصاعدی بالا میره. طبق آمار، حدود ۲۵ درصد سگ های ماده عقیم نشده تا سن ۱۰ سالگی به پیومترا مبتلا میشن. اما بیماری های رحم و تخمدان فقط به پیومترا محدود نمیشن و شامل طیف وسیعی از مشکلات مثل هایپرپلازی کیستیک آندومتر، متریت پس از زایمان، تومورهای رحم، کیست های تخمدان و سندرم تخمدان باقیمانده میشن. تو این مقاله از مشاوره دامپزشکی آنلاین پت منتور، قراره تمام این بیماری ها رو بشناسیم، تفاوت هاشون رو بفهمیم و یاد بگیریم چطور با تصمیم درست و به موقع، جون سگمون رو نجات بدیم.

آناتومی رحم و تخمدان سگ و نقش هورمون ها در بیماری زایی

برای اینکه بفهمیم چرا اینقدر بیماری های رحم در سگ شایعه، باید اول ساختار رحم سگ رو بشناسیم. رحم سگ برخلاف انسان، دو شاخه است (Bicornuate Uterus) یعنی دو تا شاخ بلند داره که به یه بدنه کوتاه مرکزی متصل میشن. این ساختار سطح داخلی زیادی برای رشد باکتری ها فراهم میکنه. هورمون پروژسترون که در هر سیکل فحلی (چه آبستن بشه چه نشه) توسط جسم زرد تخمدان ترشح میشه، نقش اصلی رو در ایجاد بیماری های رحم بازی میکنه. پروژسترون باعث میشه دیواره رحم (آندومتر) ضخیم و پرخون بشه، ترشحات غدد رحمی زیاد بشه (هایپرپلازی کیستیک آندومتر)، و مهم تر از همه، سیستم ایمنی موضعی رحم سرکوب بشه. این یعنی رحم تبدیل میشه به یه محیط گرم، مرطوب، پر از مواد مغذی و بدون دفاع ایمنی، که بهترین مکان برای رشد باکتری هاست. وقتی باکتری ها (معمولاً E. coli از فلور طبیعی واژن) وارد این محیط بشن، پیومترا اتفاق میافته. جالبه بدونین سگ های ماده بعد از هر سیکل فحلی، فارغ از اینکه باردار بشن یا نه، یه دوره طولانی غلبه پروژسترون (حدود ۶۰ تا ۷۰ روز) رو تجربه میکنن که بهش "دایستروس" میگن. این دوره، دقیقاً پنجره زمانی بروز پیومتراست.

انواع بیماری های رحم و تخمدان در سگ

پیومترا (Pyometra) - عفونت چرکی رحم

پیومترا شایع ترین و اورژانسی ترین بیماری رحم در سگ های ماده عقیم نشده است. این بیماری به دو فرم اصلی دیده میشه: پیومترای باز (Open Pyometra) که دهانه رحم بازه و ترشحات چرکی بدبو از واژن خارج میشه، و پیومترای بسته (Closed Pyometra) که دهانه رحم بسته است و چرک در داخل رحم تجمع پیدا میکنه. فرم بسته بسیار خطرناک تر و موذی تره چون ترشحات دیده نمیشه، تشخیص دیرتر اتفاق میفته و رحم مثل یه بادکنک پر از چرک، ممکنه پاره بشه و پریتونیت (عفونت پرده صفاق) کشنده ایجاد کنه. علائم معمولاً ۴ تا ۸ هفته بعد از آخرین فحلی ظاهر میشن و شامل بی اشتهایی، تشنگی زیاد و پرادراری (PU/PD)، استفراغ، بی حالی، تب، ترشحات واژینال (در نوع باز) و بزرگ شدن شکم (در نوع بسته) هستن. در آزمایش خون، افزایش شدید گلبول های سفید (لکوسیتوز با شیفت به چپ) و افزایش کراتینین و BUN (درگیری کلیه) دیده میشه. درمان قطعی و استاندارد طلایی، جراحی اورژانسی برداشت رحم و تخمدان ها (Ovariohysterectomy) هست. درمان دارویی با پروستاگلاندین ها فقط در سگ های ماده جوان با پیومترای باز و با ارزش تولیدمثلی بالا و تحت نظارت شدید انجام میشه و ریسک عود بالایی داره.

هایپرپلازی کیستیک آندومتر (Cystic Endometrial Hyperplasia - CEH)

CEH در واقع مرحله پیش از پیومتراست. در این شرایط، دیواره داخلی رحم در اثر تحریک مکرر پروژسترون در سیکل های فحلی متوالی، به طور غیرطبیعی ضخیم میشه و کیست های پر از مایع در آن تشکیل میشن. این وضعیت به خودی خود استریل و بدون عفونته، ولی یه بستر ایده آل برای عفونت باکتریایی فراهم میکنه. CEH معمولاً بدون علامت بالینی مشخصه ولی میتونه باعث ناباروری، سقط مکرر و استعداد به پیومترا بشه. تشخیصش با سونوگرافی رحم (افزایش ضخامت دیواره و دیدن کیست ها) اتفاقی و معمولاً موقع بررسی های ناباروری داده میشه. درمان: اگر سگ برای تولیدمثل نگهداری نمیشه، جراحی عقیم سازی بهترین راهه.

متریت حاد پس از زایمان (Acute Postpartum Metritis)

متریت با پیومترا فرق داره. این بیماری التهاب و عفونت حاد رحم در روزهای اول پس از زایمانه (معمولاً هفته اول). علتش میتونه باقی موندن جفت یا جنین مرده در رحم، زایمان طولانی و سخت (دیستوشیا)، یا آلودگی حین زایمان باشه. علائم شامل تب شدید، ترشحات بدبو و چرکی از واژن، بی میلی به شیر دادن به توله ها، بی اشتهایی، و بی توجهی به توله هاست. برخلاف پیومترا که جراحی درمان اصلیشه، متریت پس از زایمان معمولاً با آنتی بیوتیک های وسیع الطیف (مثل آموکسی سیلین کلاولانات)، مایع درمانی و اکسی توسین برای تخلیه محتویات رحم درمان میشه. نکته مهم: در متریت شدید که به درمان دارویی جواب نمیده و سپسیس ایجاد میشه، جراحی اورژانسی عقیم سازی حتی با وجود توله های شیرخوار ضروریه.

تومورهای رحم (Uterine Tumors)

تومورهای رحم در سگ نسبتاً نادر هستن (حدود ۰.۳ تا ۰.۴ درصد کل تومورهای سگ) و معمولاً در سگ های مسن عقیم نشده دیده میشن. شایع ترین نوع، لیومیوم (تومور خوش خیم عضله صاف) و لیومیوسارکوم (نوع بدخیم) هستن. آدنوکارسینوم آندومتر هم دیده میشه ولی نادرتره. علائم میتونه شامل ترشحات واژینال خونی یا چرکی، اتساع شکم، آسیت (جمع شدن مایع در شکم)، کاهش وزن و بی اشتهایی باشه. تشخیص با سونوگرافی و رادیوگرافی انجام میشه و درمان قطعی، جراحی کامل عقیم سازی و خارج کردن تومورهاست که در صورت بدخیم بودن، شیمی درمانی هم به اون اضافه میشه. تومورهای پستانی و تومورهای رحم اغلب با هم مرتبط هستن و هر دو وابسته به هورمون های تخمدان هستن.

کیست های تخمدان (Ovarian Cysts) و تومورهای تخمدان

کیست های فولیکولار تخمدان وقتی ایجاد میشن که فولیکول های تخمدان پاره نشن و تخمک آزاد نکنن و به جای اون، پر از مایع بشن. این کیست ها میتونن هورمون استروژن ترشح کنن و باعث فحلی مداوم (نیمفومانیا)، ریزش موی متقارن دوطرفه، عفونت های پوستی مکرر و ضخیم شدن پوست بشن. تومورهای تخمدان (مثل تومور سلول گرانولوزا، دیس ژرمینوم، و تراتوم) هم نادر هستن ولی میتونن بدخیم باشن و متاستاز بدن. درمان هر دو مورد، جراحی عقیم سازیه.

سندرم تخمدان باقیمانده (Ovarian Remnant Syndrome)

این سندرم زمانی اتفاق میفته که سگ ماده قبلاً عقیم شده، ولی تکه کوچکی از بافت تخمدان حین جراحی جا مونده باشه. این بافت باقیمانده میتونه هورمون ترشح کنه و سگ علائم فحلی رو نشون بده (تورم فرج، جلب سگ های نر، خونریزی). مهم تر اینکه این بافت میتونه باعث پیومترای استامپ رحم (عفونت بخش باقیمانده رحم) بشه که علائمی دقیقاً مشابه پیومترا داره. تشخیص با آزمایش هورمونی (پروژسترون و LH) و سونوگرافی انجام میشه و درمان، جراحی مجدد برای پیدا کردن و برداشتن بافت باقیمانده است.

علائم عمومی بیماری های رحم در سگ

• ترشحات واژینال: چرکی، خونی، موکوسی یا ترکیبی. بدبو و زرد-سبز در پیومترا.
• تشنگی زیاد و ادرار مکرر (PU/PD): سموم باکتریایی روی کلیه ها تأثیر میذارن.
• بی اشتهایی و کاهش وزن.
• بزرگ شدن شکم: در پیومترای بسته، تومورهای بزرگ رحم یا آسیت.
• تب، استفراغ و بی حالی.
• فحلی نامنظم یا مداوم.
• ناباروری و سقط مکرر.

تشخیص بیماری های رحم در سگ

تشخیص بر اساس تاریخچه (آخرین فحلی کی بوده؟ عقیم شده یا نه؟)، معاینه بالینی (لمس شکم، بررسی ترشحات واژینال)، آزمایش خون (CBC برای بررسی عفونت و کم خونی، بیوشیمی برای بررسی عملکرد کلیه و کبد)، و تصویربرداری صورت میگیره. سونوگرافی شکم بهترین روش تشخیصی برای بررسی رحم و تخمدان هاست و میتونه ضخامت دیواره رحم، تجمع مایع یا چرک در داخل رحم، و وجود توده یا تومور رو نشون بده. رادیوگرافی هم برای دیدن بزرگی رحم و جابجایی احشا مفیده. در موارد مشکوک به تومور، CT اسکن یا MRI و نمونه برداری بافتی لازمه. در پیومترا، کشت ترشحات واژینال یا محتویات رحم حین جراحی برای انتخاب آنتی بیوتیک مناسب ضروریه.

درمان بیماری های رحم و تخمدان

جراحی عقیم سازی (Ovariohysterectomy - OVH)

درمان قطعی و انتخابی برای تمام بیماری های جدی رحم و تخمدان (پیومترا، تومورها، کیست های تخمدان، و سندرم تخمدان باقیمانده)، جراحی کامل برداشت تخمدان ها و رحم است. در پیومترا، این جراحی اورژانسی، پیچیده و پرخطرتر از عقیم سازی الکتیو هست چون رحم بزرگ، شکننده و پر از چرکه و احتمال پاره شدنش حین جراحی وجود داره. مراقبت های بعد از جراحی شامل مایع درمانی وریدی، آنتی بیوتیک وسیع الطیف، کنترل درد و مانیتورینگ عملکرد کلیه است. در سگ های ماده با ارزش تولیدمثلی بالا و پیومترای باز، میشه با پروستاگلاندین PGF2α و آنتی بیوتیک درمان دارویی انجام داد، ولی این روش ریسک پارگی رحم و عود ۵۰ تا ۷۰ درصدی داره و فقط در شرایط خاص توصیه میشه.

درمان طبی پیومترا (فقط در موارد خاص)

پروستاگلاندین F2α (دینوپروست) باعث انقباضات رحم و باز شدن دهانه رحم و تخلیه چرک میشه. این درمان فقط در سگ های زیر ۶ سال، با پیومترای باز، بدون علائم سپسیس و نارسایی کلیه، و با ارزش ژنتیکی بالا انجام میشه. عوارض جانبی دارو شامل استفراغ، اسهال، بی قراری و تاکی پنه و حتی شوک هست و حتماً باید در بیمارستان و با مانیتورینگ دقیق انجام بشه. بعد از درمان دارویی، سگ باید در همان سیکل یا سیکل بعدی جفتگیری کنه وگرنه احتمال عود در سیکل های بعدی بسیار بالاست.

پیشگیری از بیماری های رحم و تخمدان

• بهترین و مؤثرترین راه پیشگیری: عقیم سازی (OVH) سگ ماده قبل از ۲ تا ۳ سالگی. این کار ریسک پیومترا رو تقریباً به صفر میرسونه و ریسک تومورهای پستانی رو هم به شدت کاهش میده.
• اگه قصد عقیم سازی ندارین، هر فحلی رو ثبت کنین و ۴ تا ۸ هفته بعد از هر فحلی، علائم عمومی سگ رو چک کنین (تشنگی، اشتها، ترشحات).
• چکاپ سالیانه با سونوگرافی شکم برای سگ های ماده عقیم نشده بالای ۵ سال انجام بدین.
• از داروهای هورمونی برای جلوگیری از فحلی (مثل پروژسترون های تزریقی) استفاده نکنین، چون خودشون ریسک پیومترا و دیابت رو افزایش میدن.
• در زایمان، شرایط بهداشتی رو رعایت کنین و در صورت زایمان طولانی (بیش از ۴ ساعت بین توله ها) به دامپزشک مراجعه کنین.
• بعد از عقیم سازی، حتماً از جراح بپرسین که تخمدان ها "کامل" خارج شدن تا از سندرم تخمدان باقیمانده پیشگیری بشه.

مطالب مرتبط

• پیومترا (عفونت رحم) در سگ و گربه
• سندرم تخمدان باقیمانده در سگ و گربه
• تومورهای پستانی در سگ و گربه
• راهنمای کامل عقیم سازی سگ و گربه
• نارسایی کلیه در سگ
• آب آوردن شکم (آسیت) در سگ و گربه
• مشاوره دامپزشکی آنلاین | تشخیص و درمان فوری

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر