مشاهده مشاوران

خلاصه: سندرم کوشینگ ناشی از غذا (Alimentary Hypercortisolism) یک وضعیت نادر ولی قابل توجه در سگ هاست که در آن مصرف مداوم غذاهای حاوی گلوکوکورتیکوئیدها (کورتون) یا مواد شبه کورتونی باعث بروز علائم کلاسیک کوشینگ (پرخوری، تشنگی و ادرار زیاد، شکم گلدانی، ریزش مو و عفونت های مکرر) میشود. این وضعیت ممکن است ناخواسته و از طریق تغذیه با غذاهای انسانی حاوی کورتون (مانند برخی غذاهای آماده)، مصرف مداوم داروهای کورتون دار تجویزی بدون پایش، یا به ندرت از طریق تماس با کرم ها و پمادهای موضعی کورتونی صاحب ایجاد شود. تشخیص بر اساس شرح حال دقیق (سابقه مصرف کورتون)، علائم بالینی مشابه <a href="/disease/cushings-disease-dogs/">کوشینگ خودبخودی</a>، تست سرکوب با دگزامتازون با دوز پایین (LDDST) و در برخی موارد، اندازه گیری کورتیزول سرم پایه انجام میشود. درمان اصلی: قطع تدریجی منبع کورتون خارجی (هرگز قطع ناگهانی!) تحت نظر دامپزشک، که میتواند به بحران آدیسون (نارسایی حاد آدرنال) منجر شود. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

سگ ۸ ساله تون که بخاطر آرتروز شدید مفصل ران، ماه هاست روزی یه قرص پردنیزولون میخوره، این چند هفته ست آب زیاد میخوره، ادرارش قطره قطره و بی اختیار شده، شکمش گلدانی و برآمده، موهاش تکه تکه ریخته و پوستش مثل کاغذ نازک و شکننده شده. میبرینش دامپزشکی و دامپزشک میگه: "این علائم کوشینگه، ولی از اونجایی که پردنیزولون مصرف میکنه، احتمالا کوشینگ یاتروژنیک (Iatrogenic Cushing's Syndrome) هست — نباید یهو پردنیزولون رو قطع کنیم." سندرم کوشینگ یاتروژنیک یا ناشی از مصرف خارجی کورتیکواستروئیدها، یکی از علل مهم هیپرکورتیزولیسم در سگ هاست که اغلب نادیده گرفته میشود. برخلاف کوشینگ خودبخودی که در اثر تومور هیپوفیز (PDH) یا غده فوق کلیوی (ADH) ایجاد میشود، در کوشینگ یاتروژنیک، منبع کورتیزول از خارج بدن تامین میشود. هر نوع گلوکوکورتیکوئید (پردنیزولون، دگزامتازون، تریامسینولون، متیل پردنیزولون، حتی کورتون های موضعی و چشمی) در صورت مصرف طولانی مدت (بیش از ۴-۶ هفته) میتواند باعث سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA Axis) و آتروفی دوطرفه غدد فوق کلیوی شود. در این حالت، غدد فوق کلیوی که بطور طبیعی کورتیزول تولید میکنند، به دلیل دریافت کورتون از منبع خارجی، کوچک و غیرفعال میشوند (Adrenal Atrophy). بزرگترین خطر در درمان کوشینگ یاتروژنیک: قطع ناگهانی کورتون خارجی! غدد فوق کلیوی آتروفی شده، توانایی تولید کورتیزول را از دست داده اند و قطع ناگهانی کورتون باعث بحران آدیسون (Hypoadrenocorticism) با شوک، فروپاشی و حتی مرگ میشود. بنابراین کاهش کورتون باید بسیار تدریجی (Tapering) و طی هفته ها تا ماه ها انجام شود. بیاین این سندرم مهم را عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی کوشینگ یاتروژنیک

سرکوب محور HPA توسط کورتون خارجی

• محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA Axis) بطور طبیعی با فیدبک منفی (Negative Feedback) تنظیم میشود. کورتیزول (یا کورتون خوراکی) در خون بالا میرود و به گیرنده های گلوکوکورتیکوئیدی در هیپوتالاموس و هیپوفیز متصل میشود. این اتصال، ترشح CRH (از هیپوتالاموس) و ACTH (از هیپوفیز) را مهار میکند. کاهش ACTH باعث میشود غدد فوق کلیوی تحریک نشوند و تولید کورتیزول درون زاد (Endogenous) را متوقف کنند. با ادامه مصرف کورتون خارجی (بیش از ۴-۶ هفته)، غدد فوق کلیوی که ماه هاست هیچ سیگنالی از ACTH دریافت نکرده اند، دچار آتروفی (کوچک شدن) میشوند و توانایی تولید کورتیزول را از دست میدهند. این آتروفی میتواند تا ماه ها پس از قطع کورتون ادامه یابد. در این مدت، بدن کاملا به کورتون خارجی وابسته است. قطع ناگهانی کورتون خارجی در این شرایط، باعث افت ناگهانی کورتیزول خون و بحران آدیسون (Addisonian Crisis) با شوک هیپوولمیک، فروپاشی، هیپرکالمی و هیپوناترمی میشود.

منابع کورتون خارجی در سگ ها

• داروهای خوراکی: پردنیزولون، پردنیزون، دگزامتازون، متیل پردنیزولون (Medrol). تجویز طولانی مدت برای بیماری های آلرژیک (درماتیت آتوپیک)، آرتروز، بیماری های خودایمنی (IMHA، IBD).
• داروهای تزریقی: تریامسینولون (Kenalog)، متیل پردنیزولون استات (Depo-Medrol). تزریقات طولانی اثر که میتوانند ۴-۸ هفته اثر داشته باشند و باعث سرکوب طولانی مدت آدرنال شوند.
• داروهای موضعی و چشمی: پمادها و کرم های کورتونی (بتامتازون، هیدروکورتیزون، تریامسینولون) که صاحب برای خودش استفاده میکند و سگ با لیسیدن پوست صاحب، کورتون را میبلعد. قطره های چشمی کورتونی (پردنیزولون استات، دگزامتازون).

علائم بالینی (دقیقا مشابه کوشینگ خودبخودی)

• PU/PD (تشنگی و ادرار زیاد): کورتیزول اثر ADH (هورمون ضدادراری) روی کلیه ها را مهار میکند.
• پرخوری (Polyphagia) و افزایش وزن.
• شکم گلدانی (Pot Belly): تحلیل عضلات شکم، بزرگ شدن کبد (هپاتومگالی)، تجمع چربی احشایی.
• ریزش موی متقارن و بدون خارش (Bilateral Symmetric Alopecia).
• پوست نازک و شکننده (Fragile Skin)، زخم های دیر التیام.
• کلسیفیکاسیون پوست (Calcinosis Cutis): رسوب کلسیم در پوست بصورت پلاک های سفت سفید-زرد. این علامت در کوشینگ یاتروژنیک شایع تر از کوشینگ خودبخودی است!
• عفونت های مکرر: عفونت های پوستی باکتریایی و قارچی، عفونت ادراری (کورتیزول سیستم ایمنی را سرکوب میکند).
• بی اشتهایی و استفراغ: در موارد اولسر معده ناشی از کورتون.

تشخیص

• شرح حال دقیق: مهم ترین ابزار تشخیصی! سوال کلیدی از صاحب: "آیا سگ شما هرگونه داروی کورتون دار (قرص، شربت، پماد، قطره چشمی) مصرف میکنه؟"
• تست سرکوب با دگزامتازون با دوز پایین (LDDST): در کوشینگ یاتروژنیک، کورتیزول پایه پایین است (چون غدد آدرنال آتروفی شده و ACTH سرکوب شده). پس از تزریق دگزامتازون، کورتیزول همچنان پایین میماند (الگوی سرکوب کامل).
• تست تحریک با ACTH: کورتیزول پایه پایین است و پس از تحریک با ACTH، افزایش ناچیزی نشان میدهد (چون غدد آدرنال آتروفی شده و توانایی پاسخ به ACTH را ندارند). این الگو کاملا برعکس کوشینگ خودبخودی است که در آن ACTH باعث افزایش شدید کورتیزول میشود.
• سونوگرافی شکم: غدد فوق کلیوی دوطرفه کوچک و آتروفیک (برخلاف PDH که غدد بزرگ میشوند).

درمان: کاهش تدریجی (Tapering) کورتون

• اصل طلایی: کورتون خارجی را هرگز یکدفعه قطع نکنید! غدد فوق کلیوی آتروفی شده نیاز به زمان (هفته ها تا ماه ها) برای بازسازی و شروع مجدد تولید کورتیزول دارند. پروتکل کاهش: کاهش ۲۵-۳۰ درصد دوز هر ۲-۴ هفته. همزمان، پایش بالینی از نظر علائم بحران آدیسون (بی حالی، بی اشتهایی، استفراغ، فروپاشی). در صورت بروز این علائم، دوز را مجددا افزایش داده و کاهش را آهسته تر ادامه دهید.
• درمان جایگزین برای بیماری زمینه ای: اگه کورتون برای درمان درماتیت آتوپیک تجویز شده بود، باید داروهای جایگزین غیرکورتونی (Cytopoint، Apoquel، سیکلوسپورین) در نظر گرفته شود.

مطالب مرتبط

• بیماری کوشینگ در سگ | علائم، تشخیص و درمان
• بیماری آدیسون در سگ
• درماتیت آتوپیک سگ
• گاستریت و زخم معده در سگ و گربه
• علت آرتروز و مشکلات مفصلی

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر